Bi xr hatin ser PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd  Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor  Avakirin, Pirojeyn Cand  Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann  Syas, Weana Malper  TV yn Kurdistane.
         
                Kurdish   |   Turkish   |   Engilsh  |   German

Menu
  • Rpela Ser
  • Nivskarn Xoybun
  • Nivskarn Mvan
  • Drok Kurd
  • Nexi Kurdistan
  • Belavok Lgern
  • Cand Huner
  • Helbestn Gel
  • Forum
  • Ankt
  • Nuce
  • Album
  • Slayd Show
  • Muzka Kurd - 1
  • Muzka Kurd - 2
  • Kovara Xebat Vejn
  • Kovara Xoybun
  • Pelgeyn bi Kurd
  • Perwerdeya Siyas
  • Malpern Kurdan
  • Li ser me
  • Arsiva Nceyan
  • Nivs & Ne Bine
  • Game-Cilp- ListikN
  • Game - 36KurdishTV

  • Nivskar

    Ali Cahit Kirac

    Belavok
  • Belavokn Me
  • PDK- ARSIV
  • Belavokn We
  • Ariva Xoybun
  • Ariva Niviskaran
  • Niviskarn Derkir

  • Helbest
  • Ehmed Xan
  • E. Xan - Memozn
  • Mela Ahmed Cizr
  • Dwana Melay Cizr
  • Feqy Teyra
  • Celadet El Bedirxan
  • Cgerxwn
  • Ciwan Abdal
  • Osman Sebr
  • Al Caht Kira
  • Feqr Ehmed
  • Ahn Zozan
  • Abdullah Karabag
  • Al Kolo
  • Armanc Nerwey
  • Aydin Coun
  • Aydin Orak
  • Agir Abad
  • Bihr Bnij
  • Dildar smail
  • Ezz Xemcivn
  • Feth Gezney
  • Felemez Akad
  • Hemre Reo
  • Hwa Qasim
  • Hindirn Gull
  • Hekm Xlex
  • Hejar Kurd
  • Hekm Xlex
  • Husn M. Hebe
  • Amade Dive !!!!
  • Leyla emmo
  • Kiyaksar Temir
  • Kon Re
  • Kovan Sind
  • Kal Kurds
  • Mehmed obanoxlu
  • Mehd Mutlu
  • M.Kew Dilxr
  • Mihemed Salih Al
  • T Amadekirin !!!!
  • Navser Botan
  • Nhad Temir
  • Royar Tirbesipy
  • Seyday Dilmeqes
  • Sebr Botan
  • Sediq Sindav
  • Seyid Feysel Mojtev
  • ivan Perwer
  • engal Osman
  • Seyda y Ar
  • smet Dax
  • . Xell xmusoglu
  • FeyzulleKhaznawi
  • Xizan lan
  • Y. Sebri Qamilok
  • Helbestn We
  • Helbest Stran We
  • Helbest Stran Gel
  • Helbest Bperde-1
  • Helbest Bperde-2
  • Helbest Bperde-3
  • Helbest Bperde-4

  • Droka Kurdistan
  • Droka Kurd
  • Kronolij
  • Imp. Med
  • 200 Sal daw
  • Mervaniyan
  • Cum. Mahabad
  • Serhildann Kurdan
  • Serokn Kurdan
  • Kerkuk Kurdistane
  • Nasna Kurdistan

  • Cand, Huner
  • Pken 1
  • Pken 2
  • Crok
  • Byern Drok
  • Gotinn bapra
  • Tistonek
  • Dlok
  • Durik
  • Henek
  • Kilp Vdeoy Kurd
  • Pirs, Bersv Pken
  • and huner tit
  • Xwarinn Kurda
  • Sitran, Def Zurne
  • Lztik, Spielen, Game
  • Listikn Zarokan
  • Kincn Kurda
  • Edebyata Kurd
  • Ziman Me
  • Perwerda Ziman
  • Perwerda Civana
  • Perwerda Zarok
  • Zarok
  • Qutya Muzk-3

  • Nivsn Siyas
  • Kurdistana Serbixwa
  • Rzname & Program
  • Projeyan

  • Rojane
  • Serxwesi
  • Biranin
  • Pirozbahi
  • Daxuyani
  • Sirove
  • Lekolin
  • Roj buyn proz be
  • Roportaj
  • Agahdar
  • Bang - Pwaz
  • Daxwaz
  • Xebatn me
  • Wesiyetname
  • ermezar
  • ah abun
  • irgat - Yekit
  • Name ( Mektup )
  • Dtin Raman we
  • Civn Semner
  • Ji Raya Git Re
  • Xone, Xwene

  • Jina Kurd
  • Tekoina Siyasi
  • Tehdeyyen Siyasi
  • Tehdeyyen Civaki
  • Daxwazen We
  • Perwerde
  • Tenduristi

  • OL
  • Ola zd - Agahdar
  • Ola zd - Nasn
  • Ola zd - Wne
  • Ola Zerdet
  • Ola Cih - Nivs
  • Ola Cih - Wne
  • sa Mesh - Jesus
  • Bibel & Jesus - Film
  • Ola slam - Nivs
  • Ola slam-Mewlud

  • Survey
    Hun dixwazin di v malperde zdetir ci bibnin?

    Syaset
    Ne, Radyo, TV
    Droka Kudistan
    Cand & Huner
    Muzka Kurd
    Wne ( Foto )
    Nivskarn Kurd
    Ziman Kurd
    Pirtk Kovar
    Helbestn Kurd
    Dibistana Kurd
    Anskloped



    Encama Pirsn
    Pirsnn me

    Dengdan: 42744
    Nirxandin: 0

    PDK - Slide Show
  • Barzani Slide Show
  • PDK Slide Show 1
  • PDK Slide Show 2
  • PDK Slide Show 3
  • PDK Slide Show 4
  • PDK Slide Show 5
  • PDK Slide Show 6
  • PDK Slide Show 7
  • PDK Slide Show 8
  • PDK Slide Show 9
  • PDK Slide Show 10
  • PDK Slide Show 11

  • Di dirokede iro
    Rojek wek ro...
    0
  • Cejna x Had ya Kurdn Ezd. Cejna we proz be.
  • Germah zde dibin.1992
  • irnex hat wrankirin.

  • Slide Show – Xoybun

    Muzka Kurd – 1

  • Muzka Kurd - 1

  • Muzka Kurd – 2
  • Muzka Kurd - 2

  • Photo Gallery–Xoybun

    Foto & Animasyon
  • Nana Azady
  • Tekongern Kurda
  • Wene ( Foto ) - 1
  • Wene ( Foto ) - 2
  • Flaman Logo
  • Anmasyon
  • Lztik-Spielen-Game

  • Projeyn Kurd
  • Projeyn Kurd

  • Lgerin / Link
  • Malpern Lgerin

  • TV'yn Kurdistan .
  • Kurdistan TV - Zind-1
  • Kurdistan TV - Zind-2
  • Zagros TV - Zind
  • Kurdistan TV
  • Kurdsat - Zind - 1
  • Kurdsat - Live
  • Roj - TV - Zind - 1
  • Roj - TV - Zind - html
  • Roj - TV - Zind - swf
  • MMC - TV
  • XOYBUN - TV
  • n ah - TV
  • zid - TV / Zind
  • Malpera zid-TV/Zind
  • Rojava - TV
  • KNN - TV
  • Rojhelat- TV
  • Zagros - TV
  • Komala - TV
  • Kurd-1 TV - Zind
  • Tishk - TV
  • Vn - TV
  • Newroz - TV
  • Zaza TV-Flash-Player
  • Zaza-TV-Media-Player
  • Zaza TV

  • Paltalk Download
  • Paltalk Download

  • Reklam
  • Hunermendn Kurd
  • Karmendn Kurd
  • Kirna Titan
  • Firotina Titan

  • Radio Xoybun
    Radio Xoybun - Deng Vejn , Amade Dibe !

    Ansklopedya Xoybun
    Ansklopedya Xoybun A B, Amade Dibe !

    Part Rxistin


    Medya Kurd, Ereb, Tirk
    Bij Kurd  Kurdistan
    Malpern Kurd, Y
  • Poltk-Civak-Huner.

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Ereb

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Tirk


  • Qutya Muzk-1
  • Qut ya Muzk - 1

  • Zrzewat ( Sewze )
    Zrzewat ( Sewze )

    Sazyn Dijber Tirka
    Rxistinn Dijber Tirka

    Radyo Zind ( Lve )
    7 - Radyo yn Zind

    Qutya Mizka Kurd - 3
    Qutya Mizka Kurd - 4

    Kurd nglz
  • Perwerde ya Ziman Kurd nglz

  • Musa | Cih | Jewry

     
    Xebatn li ser Ahmed Xan berhemn w







    Heke meriv li gor milletn chan xebatn wan n li ser nivskar navdarn wan bifikire, xebatn li ser Ahmed Xan gellek hindik in. L heke em li gor xebatn xwe yn li ser nivskarn xwe bifikirin, Ahmed Xan cardin ew kes e ku li ser w, br baweriyn w berhemn w ji herkes pirtir hatiye rawestandin. Her endn kitb meqaleyn ku behsa w esern w kiribin ne hindik bin j, lkolnn cidd yn ku li ser hatibin kirin ji hejmarn pkn du destan nabihurun,
    Cara pþn sala 1730-an Ahmet Faik Mem Zna Ahmed Xan wergerand ser ziman Tirk ev werger di 1969-an de li Tirkiy hat apkirin1. Di sala 1858 an de Aleksandre Jaba hin beþn Mem Zn kirin Fransiz ev, di cild 3-an kovara Mlanges Asiatiques de(r. 242-255) li St. Petersbourg hatin weþandin2. Di 1859an de Peter Lerch di kovarek de behsa v wergera A. Jabay kir, agahdar di heq xebatn w yn v war de da xwendevann xwe3.Li ser Ahmed Xan cara pþn em di kitba Alexandre Jaba(1801-1894) de rast hin agahdariyan tn ku nav w kitb Recueil de notices et rcits kourdes, servant ý la connaissance de la langue, de la littrature et des tribus du Kurdistan (1860, St. Petersburg) e. Ev agahdar ji nav wan notan hatine girtin ku Alexandre Jabay di wext xwe de li Erzerom ji Mela Mehmd Bayezd hin kesn din stendibn4 þandibn ji bo Akademiya Zanistan a ariy a li St. Petersbourg. Piþt ku Alexandre Jaba vegeriya Rsyay hin ji wan tekstn li Kurdistan berhevkir di kitba li jor binavkir de berhev kirin kitb sala 1860`an ji al Akademiya Zanistan a ariy ve hat apkirin. Ew kurteagahdariya Mela Mehmd Bayezd wiha ye: Þair pnc j Ehmed Xan ye, esl w j ji tafeya Hekariyan ji `eþreta Xaniyan e, bi xwe hatiye Bazd. Di tarxa hezar da tewetun kiriye. Di ziman Kurmanc de Mem Zn nav kitbek aþiq maþqan gotiye kitbek luxat j bi Kurmanc Ereb gotiye, nav (kitb) Nbihar e zarok di Kurdistan hem piþt Quran dixnin zehf j xezaliyat eþaran beyt bi ziman Kurmanc gotiye di ziman Ereb Faris Tirk j disan xezeliyat eþaran ebyat zehf gotiye di ulm funnan j qew mahir sahib rfan e ji þuerayd Kurdistan hemuyan j meþhr faq e, belk ji hem þueran meqbl memduh e di hezar þest s j merhm bye di nv Bazd da mizgevtek j bi nav xwe bnakiriye bi xwe j li kenar mixgevt medfn e. We Ellahul alem.

    Aleksandre Jaba5 bi xwe j piþtre, Peter Lerch6 Martin Hartmann7 gellek bi kurt be j cih dane jiyana Ahmed Xan Mem Zna w. L ew agadariyn ku wan li ser jiyana w dane, yn A. Jabay ne ji al tarx ve þaþtiyn wan hene.

    Di sala 1894-an de Ysuf Zyaeddn Paþa El Xalid, di dawiya ferhenga xwe de, ya ku nav w El Hedyel Hemdyye f elluxel Kurdyye ye, cih daye hin tekstn pik n kurd þirn hin þairn Kurd, piþt re maneyn wan bi Ereb diyar kirine. Di nav van helbestan de Nbara Bikan Eqda man ya Ahmed Xan j hatine apkirin. Piþt Nbara Ahmed Xan Ysuf Ziyaeddn Paþa di beþa Xan de cih dane s þirn din j ku yek j nav w F Beyan Erkanl slam e, ya duduyan nav w F Beyanl man e. Ya sisiyan nav l nehatiye dann nv w Kurmanc nv w Ereb ye8. Þira sisiyan a Ereb Kurmanc ne ya Xan l ya Melay Cizr ye. Di þira duduyan de j þika min heye. htmal e ku ji du þiran j pk hatibe. Nv ya Ahmed Xan, nv ya Melay Cizr be. Me ev herdu þir heta niha ji bil v kitb, di tu cihn d de nedtine kes j behsa wan nekiriye. Bes nv pþn þira duduyan ; beþa ku ez dibjim ya Ahmed Xan ye, di berhevoka A. von Le Coq a bi nav Kudische Texte de j heye, nv dawiy heta beytek ji dawiya nv pþn j di vir de ch negirtiye. Di beþa þirn Ahmed Xan de me ch daye van her du þiran em berfirehtir li ser wan rawestiyane.

    Piþt w, Mqdad Mthet Bedirxan di hejmara 2-yan(14 Zulhcce 1315 - 6- gulana 1898-an) a rojnama Kurdistan de ku li Qahr derdixist, dest bi weþana Mem Zna Ahmed Xan kir. Di pþiya Mem Zn de Mqdet Mthet Bedirxan pþgotinek kurt nivsb ku bi v away ye:

    "Rehma Xwed l be, Xwed guneh w bixefirne, sala hezar sed pnc de, Cizr Ehmed Xan kitbek menzm nivsye; nav w kitb kiriye Mem Zn. Ev kitb hem beyt þr in; eþkare hkata eþqa du ciwana ye, batin gelek meqsed hsse hkmet j tn fehmkirin. Loma div mirov bi dqet bixwnitin. Her cerdek de ez ji w kitb hin binivsim, heta xilas bibe.

    Ew kitb ber du sed deh sala hatiye nivsandin, hin der w heþifne, nayn xwendin, nþellah ez bikarim bi xwe temam bikim. Hek ji v kitb dest yek de hebitin, ez hv dikim ji min ra rket, da ez ya li dest xwe de rast bikim; paþ ez dsa kitba w j re rkim. Niyeta min, ez w kitb tebi j bikim. Heiy v, bila niho ve ji min re binivse.

    Ehmed Xan, rehmetullah eleyh, li w kitb de ewil dest þikir munacat neta kiriye, paþ dest esl hkat dike. Min ev kitb carna hin ulemayn Tirk Ereba re xwendiye tercume kiriye, hemya j gotiye ku "v r de ji v kitb tir me ned tiye."9

    Di 1903-an de A. von Le Coq bi nav Kurdische Texte kitbek daye apkirin ku ji rok metelokn bi Kurmanc Zazak(Dimil, Kirdk, Kirmanck) þirn hin þairn Kurd pk tn. Di nava van tekstan de Nbara Bikan, Eqda man ya menzm Eqdeya slam ya menzm ya nesir a Ahmed Xan j cih digrin. Ev her end berhem ji ber destnivsarn Mela Muhemmed kur Mela Ahmed Wan hatine wergirtin ku w bi xwe ev di meha Zlqadeya 1305-an(1887) de nivsne10.

    Mem Zn cara duduyan di sala 1906an de ji bal Abdlaziz Halis kntaþ(1867-1937)11 ve hat wergerandin ser ziman Tirk, l mixabin ku ev bi tu away wek kitb nehat apkirin. Þevket Baysanolu di 1960-an de nivsiye ku nusxeyeka destnivsa w, li nik kea w Meliha Xanim ye. Nivskar, her wiha pþgotinek j ji v werger re nivsiye ku t de wiha gotiye: "Mem Zn, ku fdann nghay yn gulstana Kurdistan, msala berbiav a Mecnn Leylaya newala derd belayan in". Ev wergera Mem Zn 131 rpel e12. Wergereka din a Mem Zn bo ser ziman Tirk ji al Srr Numan Bilge hatiye kirin. Ev sala 1957-an di hejmarn 124 125-an n kovara Bilgi de wek 57 beyit hat weþandin ku ev kovar organa resm ya Trkiye Muallimler Birlii(Yektiya Mamosteyn Tirkiy) b13. Mem Zn ji bal memr telgrafa Slvan(Farqn) Zlfikar Fethi j bi awayek menzm hatiye wergerandin ser ziman Tirk, l piþt re, w gotiye ku ev ji ewraq muzirr e ji tirsa xwe þewitandiye14.

    Di hejmara 3-yan a Roj Kurd de M. Salih Bedirxan meqaleyek bi nav "Ber Þr Qelem" nivsiye, li dawiya meqal j nivsye "Qesda Hezret Þx Ahmed Xan" pereyek ji Mem Zn Ahmed Xan di dawiya meqala xwe de daye apkirin15. Her di w jimar de M[odan?] X[ell?] j bi nav "Bextreþ Mehrmiya Kurdan" meqaleyek nivsiye w j pareyek ji Mem Zna Ahmed Xan di dawiya meqala xwe de daye weþandin16

    Heta em tn sala 1919-an Kurdiya Mem Zna Ahmed Xan (end beþn w yn ku di rojnameya Kurdistan de hatine weþandin ne t de) bi metbe peyda nebye, her ji dema Ahmed Xan heta 1919- an, bi destxet li nav mela, feq xwendayn din n Kurdistan belav bye. L cara pþn bi tevay wek kitbek ji al komeleya Kurdan a bi nav "Krd Tamim-i Maarif ve Neþryat Cemiyet (Komeleya Belavkirina Zann Weþanan ya Kurdan) bi tpn Ereb hatiye apkirin. Hemze Beg Muks pþgotinek ji v ap re nivsye ku t de behsa w yek dike ku ziman edebiyat ji bo milletan end girng in. Ew piþt re di v arew de rmeta Mem Zn mezinayiya Ahmed Xan tne zimn. Agahiyn ku li ser jiyana Ahmed Xan di v pþgotin de tn dayin, ew in ku Ahmed Xan bi xwe di Mem Zn de diyar kirine.17

    Bi munasebeta apbna Mem Zn, Memduh Selm Beg di hejmara 16-an a kovara Jn de proznameyek dinivse qmeteke bilind dide Mem Zn, w dike sbata hebna zima n Kurd di derceyeka bilind de.18 Esas Hemze Beg Muks ji hejmara 1- heta ya 20-an serkar berpirsiyariya kovara Jn j kiriye. Piþt w, berpirsiyariya kovar piþt re ya rojnama Jn ketiye ser mil Memduh Selm Beg19.

    Eqda man ya Ahmed Xan, piþt ku di ferhenga Ysuf Ziyaeddn Paþa de di kitba A. Le Coq a bi nav Kurdische Texte(1903) de, bi hin berhemn din re ap b v car di sala 1919-an de li stanbl bi ser xwe wek broþurek hat weþandin20

    Sala 1925-an Premerd(Hac Tewfq Silmaniyey) piyeseka Mem Zn bi Soran ji ber Mem Zna Ahmed Xan hazir kir ev, bi nav Serguzuþtey Mem Zn li Silmaniy di nav weþa nn Jn de hat apkirin. Eser ji 24 rpelan pk t21.

    Mamosta Alaeddn Seccad dinivse ku"di El Qediyyel-Kurdiyye de Bile Þrko dibje: Þx Ahmed destana Mem Zn di 1591- de daniye di sala 1652-yan de miriye. Di Muht el Mearf slamiyye de t gotin ku [Ahmed Xan]di navbera 1000 1063-y hcr de jiyaye. Emn Zek Beg j di Tarx Kurd Kurdistan Meþahrl Ekrad de her bi p van tarxan dikeve. Her wiha ji rojhilatnasn wek A. von Le Coq, Oskar Mann, Hugo Makas Roger Lescot her yek ji wan tiþtek gotiye, hemyan j bi texmn dane nav. Ne dr e ku di v babet de lkolneka ilm ya bi tevay nehatiye kirin, loma j hem j ji hev dr in, hevdu nagirin."22

    Rohat Alakom di lkolneka xwe de dinivse ku di ser sedsala me de cara pþn Mem Zn ji bal Rojhilatnas Orbe lli(1887-1961) ve ji nuh ve hate keþifkirin.imk v akademsyen bi nav deng heyraniya xwe ya li hember v destan miswa aniye ser zimn bi v away di nav aliman de meraqek peyda kiriye. Orbell cara pþn gava di sala 1911-an de li nehiya Muks a qeza Gevaþa bi ser Wan ve hin lgern dikirin hay ji destana Mem Zn b hin xebatn berhevkirin kirin. Piþt mirina Orbelli bi gellek, lkolna w ya bi nav Li Muks Jiyan Folklor sala 1982-yan hat weþandin ku t de hin tesbt hene. Bi taybet mesela tebdl qiyafetkirina kur kean di þah ahengan de gellek bala w kiþandiye. Ew, di xebatn xwe yn din de j li ser aliyn cuda yn Mem Zn rawestiyaye, bal dikþne ser wekheviyn navbera destana Mem Zn evndariya li Awrpay naskir ya bi nav Trstan solde. Em ji maqala J. Msaelyan a bi nav "Akademik Yusuf Orbelli Edebiyata Klasik a Kurd" hn dibin ku Orbelli dixwest Mem Zn wek kitbeka brkan ap bike bigihne hem Kurdan. Rudenko teleba w b, w ew teþwq kir ku li ser Mem Zn teza xwe ya doktoray bide23.

    Di sala 1942yan de, Roger Lescot kitba xwe ya bi nav Textes Kurdes weþand. Di cild duduyan de di beþ Mem Alan de pþnivsarek ji bal w ve hatiye nivsandin ku li gel tiþtn din ew li ser ferqa navbera Mem Alana folklor Mem Zna edeb ya Ahmed Xan j radiweste24 .

    Elaeddn Seccad di Mjy Edeb Kurd de dinivse ku apa duduyan a Mem Zn di sala 1947-an de li Heleb li ser hsab Beþr Þx Hesen Haþm li apxaneya Aras hatiye apkirin25. Li ser v yek M. Emn Bozarslan j dinivse ku "apa Stanbol ya 1919-an, di sala 1947-an da li Heleb, di apxana Aras da j hatiye ducarkirin; wisa t zann ku klþa apa Stenbol wek aynek hatiye girtin li heleb eyn wek apa Stenbol hatye apkirin"26.

    Celadet Al Bedirxan di hejmara 33-an a Hawar de, bi nav "Klaskn Me" maqaleyek nivsye ku bi piran agahdariyn w ji kitba Alexandre Jabay ne ku li ser hin þairn Kurd hatine nivsn. Di wir de ew agahiyn A. Jabay yn li ser Ahmed Xan j hene ku Celadet Al Bedirxan wek avkaniya van agahiyan nav "melay Jaba"(dibe ku di vir de qesda Celadet Al Bedirxan ew mela be ku y agahdar dabe Jabay ev j Mela Mehmd Bayezd ye) j day.27 Celadet Al Bedirxan, di v maqala xwe de behsa apa Hemzey Muks j dike tarxa hicr ya jidaykbyina Ahmed Xan j ji beyta w rast dide, l bi hesabek þaþ dinivse ku Ahmed Xan beriya niha bi ssed neh salan rabye. Y ku rmeteka bilind daye Ahmed Xan yek j j Celadet Al Bedirxan e ku Mem Zna w bi nav "kitba millet me" binav kiriye. Celadet Al Bedirxan, di hejmara 45-an a Hawar de ya ku di hezrana 1942yan de derketiye, beþ bi beþ dest bi weþandina Mem Zn j kiriye. Di v jimar de pþnivseka Celadet Al Bedirxan bi xwe li ser eser li ser xwediy w Ahmed Xan heye. Di nivsa xwe de, Bedirxan ch daye þira Hac Qadir Koy ya ku Hac Qadir bi xwe li ser nusxeyeka destnivs a Mem Zn nivsye, paþ ev ji al Mqdad Mthet Bedirxan ve di hejmara 3-yan a rojnama Kurdistan- de hatiye weþandin28. Weþandina Mem Zn di Hawar de heta hejmara 57-an(ku ev hejmara dawn b) dom kiriye. Bedirxan di vir de li ser varyanta Mem Alan j radiweste.29

    Cara pþn agahdariyn heta dereceyek fireh, berbiav, rast durust, sala 1952-yan di kitba Alaeddn Seccad ya bi nav Mjy Edeb Kurd de hatine weþandin. Alaeddn Seccad di v berhema xwe de beþek veqetandiye ji bo jiyan berhemn Ahmed Xan bi taybet li ser br baweriyn w yn mill rawestiyeye. avkaniyn zannn Alaeddn Seccad, esern ber ya w ne, Mem Zna Ahmed Xan ye bi taybet kesek e ku nav w Mela Salih e, ku bi xwe ji xelkn Bedls ye, tev Þoreþa 1925-an a Þx Sed bye, piþt þikestina þoreþ, ye li Iraq li gundek Amediy bi ch bye30. Gava meriv v rok agahiyn li ser jiyana Ahmed Xan ji nivsa Alaeddn Seccad dixwne, pirtir qenaeta meriv die ser w yek ku ew agahdariyn ku Alaeddn Secadd li ser jiyana Ahmed Xan li ser Mem Zn nivsne ji dev v melay hatine girtin. imk diyar dibe ji bil van agahiyan Alaeddn Seccad bi xwe zde li ser Mem Zn kr ranewestiyaye, heta Mem Zn bi xwe baþ nexwendiye. Di rpel 201- y kitba xwe de dibje ku du ken Mr hebne bi nav Sit Zn. Her wiha gava behsa hers birayan, Tacdn, eko Arif dike; li þna Arif dibje Hfo. Eger w Mem Zn baþ bixwendaya w ev þaþt nekira bizanibya ku Sit Zn ne ken Mr in, l xwiþkn w ne. Tev þaþtiyn wek v j lkolna Alaeddn Seccad, nivsara her pþn a cidd ye yek ji wan beravtirn birmettirn agahdar ye ku heta niha di heq Ahmed Xan br baweriyn w de hatiye dayn. Piþt w tu kes agahdariyeke konkret li ser jiyana Ahmed Xan nedaye ku di nivsa w bi xwe de nebe. Heta gellekan agahiyn di nivsa w de gellek caran j bi kurtkirin herimandin girtine, di kitb meqaln xwe de nivsne hinekan nav w j nedane. Alaeddn Seccad piþtre di kitba xwe de ya bi nav Edeb Kurd w Lkolnewe Le Edeb Kurd da j li ser Ahmed Xan rawestiyaye. Ew di vir de Ahmed Xan dike pþrew þeqa edebiyata neteweperweriy ya ku di sedsala 17-an de destp kiriye31.

    Gw Mukriyan, di sala 1954-an de, li Hewlr Mem Zn tev pþgotineka xwe da weþandin. Ji bo ku Gw Mukriyan, apa stenbl a 1919-an apa yek apa 1947-an a Haleb ya duduyan hesab dike, ya xwe j kiriye apa syem32. Her ev apa w , di sala 1968-an(li gor hinekan 1967-an33) de cara duduyan dsa li Hewlr hatiye weþandin. Li gor meqaleya bi nav "apekan Mem Zn Xan" ya ku di 1971 de di Roj Kurdstan/Þems Kurdstan de hatiye weþandin ya balkþ ew e ku w ji bo v apa xwe j gotiye "apa sisiyan". Di v ap de Gw Mukriyan d apa stenbl ya 1919-an ya Heleb ya 1947-an nake bingehn apn xwe, l ji dlva v ve behsa w yek dike ku w di sala 1915an de cara yek li Heleb li apxaneya Kurdistan 1000 nusxe dane apkirin, l dinivse ku w ji br kiriye ku ew di apa pþn a Hewlr de behsa v ap bike. Di meqale de nivssandiye ku apeka bi v away qet ne hatiye dtin ne j hatiye bihstin ev agahdar ne rast e. Her wiha ew meqale da dike ku Gw Mukriyan di apa xwe ya Hewlr de beyteka Ahmed Xan j guhertiye, li ciy ku Ahmed Xan nivsiye:

    "Ecnas milel mut munqad
    Nesla w Ereb, emr Ekrad",



    Gw Mukriyan nivsiye:
    "Ecnas milel mut munqad
    Fexr Mdiya, emr Ekrad"34



    Muhemmed Sed Remezan Bot, Mem Zn bi awayek nesir wergerandiye ser ziman Ereb ev werger di 1957-an de li Þam hatiye apkirin35. L mixabin, Muhemmed Sed Remezan Bot ew qismn Mem Zn yn fikr mill, felsef tesewwuf wernegerandiye, ten beþn roka evndaran wergerandiye36. Piþt re, ev, end carn din j hatiye apkirin.

    Ji wan end kesn ku li ser Ahmed Xan Mem Zna w xebatn hja kirine yek j mamosta Hejar Mukriyan ye. Cara pþn w Mem Zn bi wezin wergerandiye ser zaravay Muk riyan ev, di sala 1960-an de li Bexday li apxaneya Necah hatiye apkirin. Di v ap de Hesen Qizilc Hejar her yek pþ gotinek nivsne ku ya Qizilc, li ser jiyana Ahmed Xan girin giya Mem Zn ye. L agahiyn ku di v war de ew dide pirtir xwe disprin yn Alaeddn Seccad by ku nav w b dayn.

    Mamosta Hejar piþt re careka din vegeriyaye ser xebata li ser Mem Zn, v car orjnal Mem Zn bi þrovekirina gotinn Ereb, Faris, Tirk yn felsef tesewwuf amade kiriye. Bi nav "Mem Zn Xan iye?" pþgotineka lkoln ya hja j re nivsiye ku li v der behsa giring mana Mem Zn dike, wan fikrn Ahmed Xan yn di Mem Zn de diyarkir destnþan dike payeberziya fikrn w radixe ber avan. Ji bo ku mamoste Hejar hem þair, hem j zanayek ilm dn y Kurdan bye ku bi Ereb, Faris, Tirk herdu lehceyn Kurd Kurmanc Soran baþ zanibye, hem di jrenotn xwe de ku ji bu orjnala Mem Zn hatine amadekirin, him j di wergera xwe ya menzm de pir bikrhat bye, þerheka gellek bi qmet pþkþ xwendevanan kiriye. Ev xebata w ya duduyan ji al Ensttuya Kurd li Pars sala 1989-an hatiye apkirin. Di v ap de ber pþgotina Hejar t, piþt re orjnala Mem Zn li gel tbiniyn xwe tn. Dvre pþgotina Hesen Qizilc ya Hejar a sala 1960-an t, di dawiy de ji wergera Hejar ya manzm a bi ser Mukriyan cih digre37.

    M. B. Rudenkoy(1926-1977) sala 1954-an li ser Mem Zn doktorenameya xwe amade kir. Ev doktorename bi nav "Destana Mem Zn ya þair Kurdan sedsala 17-an Ahmed Xan" ye, 131 rpel in h nehatiye apkirin38. Kurdologa hja Margareth Borisova Rudenkoy, Mem Zna Ahmed Xan j bi herfn Ereb bi tercumeya w ya Rs amade kir, ev kitb sala 1962-an li Moskovay hat apkirin39. Pþgotineka Ruden koy ya lkoln ya bi Rs yeka Prof. Qanat Kurdo ya bi Kurd j di v ap de ch digre. Rudenkoy neh nusxeyn destni vs n Mem Zn dane berhev tekst orjnal tekztir daye apkirin. Me bi xwe ev xebata Rudenkoy nediye, l tiþt ku heta niha li ser v hatine nivsn ji gellek aliyan didin nþandan ku hetta ro xebata her hja ya ji dervey welt hatiye kirin ya Rudenkoy ye. Gellek mixabin ku ev xebat heta ro j bi Rs maye, Kurdn Rsnezan ji v bpar mane. M. B. Rudenko her wiha ketiye nava destnivs berevokn Aleksandre Jaba n ku li kutubxana Lenngrad(ku niha nav w Kutubxana Mill ya Rsyay ye li Petersbourg ye) hatine parastin, hem ji hev derxistine, kontrol kirine, naveroka wan tesbt kiriye ev lgern lkolna xwe wek kitbek amade kiriye. Ev kitb sala 1961- li Moskovay hatiye weþandin40. Di vir de reqemn arþvn kutubxan, nav naverok, nivskar, berhevkern tekstan, tarx ciy berhevkirina wan diyar in. Bi v away, agahdar li ser Mem Zn, Nbar hin þir xazeln Ahmed Xan j di v kitb de hene.

    Di hejmara 1- a kovara Ronakbr de ku di Adara 1995-an de ap bye meqaleyeka Rudenkoy bi Soran hatiye weþandin ku nav w "Edeb Kurdy sedey hevdeyem" e. Li v der ne diyar e ku Rudenko ev meqale keng nivsiye ew li ku der ap bye. Her wiha ne diyar e ku k ew wergerandiye j. Meqale behsa edebiyata Kurd dike ku beþek mezin w li ser Ahmed Xan br baweriyn w ne. Rudenkoy di v meqala xwe de j rmeteka bilind daye Ahmed Xan41.

    Gellek mixabin ku di nava Kurdan de hetta ro lkolneke cidd berfireh li ser xebatkareke weka Rudenkoy nehatiye kirin Kurd w qenc nasnakin. Ji bil van, diyar dibe ku Ruden koy hin lkolnn hja yn din j li ser þirn Ahmed Xan yn nav tekstn A. Jabay kirine.

    Þevket Baysanolu, sala 1960-an, di kitba xwe ya bi nav Diyarbakrl Fikir ve Sanat Adamlar de, ch dide jiyan xebata Abdlaziz Halis kntaþ þair Diyarbekir, di v navber de behsa w yek dike ku v þair di sala 1906-an de Mem Zna Ahmed Xan bi awayek wezin wergerandiye ser ziman Tirk. Baysanolu dide diyarkirin ku ev werger nehatiye apkirin di kitba xwe de ch dide muqedma Abdlaziz Halil kntaþ a ku w ji bo wergera Tirk ya Mem Zn nivsiye, di pey re j ch dide hin beytn wergera Tirk ya Mem Zn42

    Musa Anter, sala1962-yan, di hejmara 2-yan a rojnameya Dicle-Firat de bi mza "Rahþan" nivsek li ser Ahmed Xan nivsye ku nav w "Þx Ehmed Xan" ye43.

    Ubaydullah Ayyubiyan, di sala 1962-an de kitbek bi ziman Faris amade kir ku nav w irkey Mem Zn: Kurd-Faris ye. Di vir de bi nav "Barras-i tahqq-i irkeh-i Mam Zin va shahkar-i Ahmad-i Khan-i Mam Zin" beþek heye ku Ayyubiyan Mem Zna folklor ya Ahmed Xan hember hev dike44.

    Abd al Hamid Husayni[Abdulhamd Huseyn], sala 1963-an meqaleyek bi nav "Ahmad-i Khan va manzmah-y Mam o Zin," di nav Nashriyah-y Danishkaadah-y Adabiyat va Ulm nsan-y ew Tabriz de weþand45. M. L. Chyet, rexneyeka tj li v meqaley digre dibje ku ferqek naxe navbera versiyona edeb ya Ahmed Xan yn devk piþt re dda dike ku yn devk ji ber ya Ahmed Xan hatine girtin, l di esas de bi eks w ye46.

    M. Emn Bozarsalan, Mem Zn wergerand Tirk ev werger sala 1968-an li stenbl bi Kurmanciyeka bi herfn Latn re hat apkirin. Ji bo ku qannn Tirkiy r nedidan, M. Emn Bozarslan beþn kitb yn li ser Kurdtiy br baweriyn mill yn Ahmed Xan j derxistibn bi v away dab apkirin. Ev nusxe li ber apa stanbl ya 1919-an li ber nusxeyeka destnivs a bav Bozarslan hatiye amadekirin. Ev ap bi w kmasiya xwe li stenbol cara duduyan di 1975an de(li ser apa sisiyan nivsandiye ku apa duduyan di 1973an de bye), cara sisiyan di 1990-an de hat apkirin47.

    Bozarslan, piþt van apan j xebata xwe ya li ser Mem Zn ranewestand. Dest p kir bi awayek menzm ew wergerand ser Kurdiyeka xwer, piþtre pþgotineke lkoln ya dirj a hja bi nav "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan" li ser jiyana Ahmed Xan, br baweriyn w yn li ser Kurdtiy gellek warn din li ser Mem Zn bi xwe amade kir bi v away hem orjnal w hem j Kurdiya xwer li rex hev, sala 1995-an li Upsalay da apkirin. Ev apa nuh a keda Bozarslan ji bo ku xebatn heta w roj yn li ser Mem Zn bi taybet tecruba xwe ya wergera Tirk xebata Hejar li ber av girtiye fde ji wan girtiye, gellek tekztir bye xebata her pþkeft berfireh cidtir a heta ro ye. L gellek balkþ e, ku M. Emn Bozarslan di v lkoln de hema hema qet ch nedaye br baweriyn Ahmed Xan yn felsef tesewwuf. L em dizanin ku br baweriyn di v war de yek ji aliyn her girngtirn n Ahmed Xan ye48.

    Abdulreqb Ysuf, sala 1970-yan, li Kurdistana raq bi nav Dwana Kurmanc kitbek da weþandin ku t de li gel hin þirn þairn kevn, lkolnek li ser rast tarxa Mem Zn þireka Ahmed Xan j cih girtibn. Ev þir bi ar zimanan hatiye nivsn; Ereb, Faris. Tirk Kurd. Her rzeka qitayeka w bi zimanek ye. Ev þir piþtr re di hin ciyn din de j derketine. Di beþa þirn Ahmed Xan y v xebat de me ev þir dane ber yn piþt re apby weþandiye. Dwana Kurmanc ya Abdulreqb Ysuf sala 1988-an li Swd, li Uppsalay bi nav Þarn Klask n Kurd di nava weþann Jna N de hat weþandin49.

    Cemal Nebez tercumeyeka kurtkir ya Mem Zn bi ziman Alman ya bi nav Mam und Zin: genannt Romeo und Julia der Kurden: Ðbersetzung Vorwort und Kommentare, sala 1969-an li Almanyay da apkirin50.

    Kemal Fuad di kitba xwe ya bi nav Kurdische Handschriften de li gel destnivsn Kurd yn din behsa gellek nusxeyn destnivs n Mem Zn yn Nbara Bikan dike ku di kutubxann Almanyay de hene. Mesela ew (di r. 86-an de)behsa destnivseke Nbar dike ku yek ji wan s nusxeyan e ku di Kutubxana Marburg ya Dewlet de ne, di sala 1121- Hcr de(1709-1710- Mlad de an go du s sal piþt mirina Ahmed Xan li Hzan hatiye nivsn51.

    Sala 1978-an, di Govar korr zanyary Kurd de lkolneka Qanat Kurdo ya bi nav "Derheqa þovd Mem Zna Zargot þova Mem Zna Ahmed Xan," hat weþandin52

    Prof. Dr. zzedn Mustafa Resl di dema amadekirina nama xwe ya doktoray de li Ensttuya Lkolnn Rojhilat ya Akade miya Zanist ya Moskovay xebateke hja li ser br baweriyn Ahmed Xan kiriye, ev xebat paþ bi nav Ehmed Xan, Þaren we Mufekkren, Feylesfen we Mutesewwfen di sala 1979-an de li Bexday ji al apxaneya El Hawads hatiye weþandin. Tiþtn ku li ser v eser hatine nivsn, destnþan dikin ku ev j yek ji wan lkolnn hja ye ku li ser Ahmed Xan hatine kirin. Ciy mixabiniy ye ku ev berhem heta niha nehatiye wergerandin ser ziman Kurd bi taybet xwendevann Kurdistana Tirkiy j bpar mane. Meqaleyeka Prof. Dr. zeddn Mustafa Resl ya bi nav "Mem Zn Premrd Mem Znekan tir", di hejmara 3-4-an a Ronakbr de hat weþandin. Di w der de ew li ser Mem Zna piyes a Premrd radiweste dinivse ku her endn Premrd lham ji Mem Zna Xan yn folklor wergirtibin j ev ne wergran an teqlda yek ji wan e, l berhemeka serbixwe ya Premrd e ku li gor nasyonalzma sedsala bstan a Kurdan hatiye tefsrkirin hnandin.

    Di 1971- de, Hafiz Mustefa Qaz, di Roj Kurdstan\Þems Kurdstan de bi nav "Ahmed Xan" meqaleyek nivsiye53.

    Di hejmara 5-6-an a kovara Roj Kurdstan/Þems Kurdstan de di 1971- de bi nav "apekan Mem Zn Xan" meqaleyek hat apkirin ku t de li ser hin apn Mem Zn tn rawestandin, di nav re rexne li apa 1968-an a Gw Mukriyan t girtin54.

    Mehemmed Enwer El ku ji Kurdn Kurdistana Sriy ye, sala 1972an bi nav Ahmed el Xan Felsefetul-Tesewwuf b Dwanh "Mem Zn" li Beyrd nama we ya lsans ya ji bo beþ edeba rojhilat ya Unversta Qeds Ysif li Lubnan li ser felsefe tesewwufa Ahmed Xan daye. Ev xebat 201 rpel in, bi Ereb ye mixabin ku hetta niha nehatiye apkirin j55.

    Asker Þamlov, Mem Zn wergerand ser ziman Azer ev werger, di 1976-an de li Azerbaycan hat weþandin56. Kasim Kasimzade j j re pþgotinek nivsiye t de gotiye ku Mem Zn ansklopediya jiyana Kurdan e. Ew pirtir li ser aliyn humanist n Mem Zn radiweste li ser v, tefsrn xwe dike. Ew beþn dn yn ku di beþn pþn n Mem Zn de hatine, ji bal wergr ve nehatine wergerandin bi dda ku pwist bi wan nne di wergera Azer de nehatine weþandin57. Ji bil v di kovara Azerbaycan(10/1971)de ku li Bakuy weþiyaye, lkol neke Asker Þamlov a bi nav "Ahmed Xan Destana w ya Mem Zn" derket. Asker Þamlov di v lkolna xwe de dayeka nuh tne ser ciy jidayikbna Ahmed Xan dinivse ku Ahmed Xan li bajar Hanlik hatiye din ku ev bajar li rex em Hakkar y nav Azerbaycan ye58.

    Dr. Nreddn Zaza, gava berhevoka Mem Alan a ji bal Roger Lescot ve di 1942-yan de hatiye weþandin xwer dike ji nuh ve dide ber weþan pþgotinek j j re dinivse ku di w pþgotin de ji hin aliyan ve Mem Zna AhmedXan Mem Alan a folklor hatine raberhevkirin. Mem Alan a bi pþgotina Dr. Nreddn Zaza bi nasnav roknivs cara pþn di nava weþann Bahoz de hat weþandin. Cara duduyan, ev kitb di 1978-an de li Tirkiy ji bal weþann zgrlk Yolu(Riya Azad) ve tev wergera w ya Tirk hat weþandin. Cara sisiyan bi nav Weþann Riya Azad di 1990-an de li Almanyay by wergera w ya Tirk hat weþandin59.

    Sadiq Bahaeddn Amed di kitba xwe de ya bi nav Hozanvant Kurd ku sala 1980-y li Bexday ji al apxaney Korr Zanyary raq(Akademiya Zanist ya raq) hatiye apkirin cihek ji bo jiyan, berhem br baweriyn Ahmed Xan j veqetandiye yek du þirn w j ap kirine60. Agahdariyn ku Sadiq Bahaeddn li ser jiyana Ahmed Xan dane, ew agahdariyn Alaeddn Seccad ne ku Amed carina rasterast ji w bi xwe carina j di riya Hesen Qizilc re(ku ev pþgotina xebata Hejar Mukriyan ye) ji w girtine. Sadiq Bahaeddn Amed, her wiha cih daye rokeka gelr ku di heq tkliyn Ahmed Xan de ye bi mr Cizra Botan re. Amed ch dide nameyeka Kurdek ji Hekariyan ku di wext xwe de þandiye radyoya Kurd li Bexday gotiye ku Xan ji Xana Smalan e ev gund di nava hidd Hekariyan de ye.

    Sadiq Bahaeddn Amed, di v der de dinivse ku E. B. Soane, di kitba xwe ya bi nav Grammar of Kurmanji or Kurdish Language, (London, 1913) de dinivse ku"Ahmed Xan y Hekary ku kiryart w yt zor(gellek) i ji Kurdperweriy yan ji layt d ve ji hemiya binavdengtir e li Kurdstan ji derve. Xan xwendingehek vekir li Bayezd digel mizgeftek"61. Ji meqaleyeka Prof. Qanat Kurdo ya bi nav "Nbara Ahmed Xan" ku di sala 1980-y de hatiye nivsn hn nehatiye weþandin, t fahmkirin ku di saln 1970-y de Sadiq Bahaeddn Amed, Nbara Ahmed Xan li raq daye apkirin62.

    Albay teqaudby y hzn jenderman Nazmi Sevgen, di Akademiya Herb de(Akademiya Esker ya Tirkiy) konferansek bi nav "Douda Krt Meselesi"(Li Rojhilat Pirsa Kurd) da, piþt re di sala 1970-y de ev konferans di nava weþann Akademiya Harb de hat apkirin. Nazmi Sevgen di v nivsara xwe de behsa Mem Zna Ahmed Xan behsa gorra Mem Zn j dike. Di mesela gorr de wiha dinivse Nazmi Sevgen: "Gorra Mem Zn li Cizr, li gorristana Camiya Emr Abdullah e. Ev ji al dost min Abdullah Czre hatiye tesbtkirin. Her du bi hev re di bin kla gorrek de ne"63.

    Prof. Qanat Kurdo, di kitba xwe de ya bi nav Tarxa Edebiyata Kurd, li hin cihan; bi taybet j di w beþ lkolna xwe de ya bi nav "Tarxa Lgerna Edebiyata Kurd li nav Kurdan da Rsistan da" di w beþa taybet de ku li ser Ahmed Xan jiyan, berhem br baweriyn w ne, behsa xebatn Aleksandre Jaba yn M. B. Rudenkoy j dike ku li ser Ahmed Xan berhemn w kirine bi v away behsa w esern w j dike64.Qanat Kurdo dibje ku w han daye ku Rudenko v xebat amade bike. Loma j ew her wiha bye redaktor kitba Rudenkoy ya li ser Mem Zn hem j pþgotinek j re nivsiye. Tiþtek balkþ ew e ku tev ku M. B. Rudenkoy Mem Zn hem wergerandiye Rs di Mem Zn de Ahmed Xan bi xwe gotiye ku ew keng hatiye dinyay j, Prof. Qanat Kurdo di Tarxa Edebiyata Kurd de, nivsiye ku Rudenkoy di pþgotina kitba xwe de nivsiye ku "Ne eyan e kjan sal A. Xan ji dayika xwe bye..."65 Piþt re ji þrovekirinn Prof. Qanat Kurdo diyar dibin ku w bi xwe j Mem Zna Ahmed Xan bi dr dirjay lnekolaye ew Mem Zna Ahmed Xan Mem Alan a folklor tkilhev dike, navn qehremann Mem Zn þaþ dinivse(Ji dlva Arif re Erfan) hin navn qehremann destana folklor j wek yn qehremann berhema Xan destnþan dike ku bi rast ev qehreman ten di destana folklor de hene(wek Qeretajdn)66.

    Di kovara Ronah de ya ku sala 1961- li Iraq derket bi nav "Ahmed Xan berhemn w" meqaleyeka Qanat Kurdo derket. Her ev meqale di hejmara 13. 5. 1962-yan a rojnama Riya Teze de j hat weþandin. W her wiha sala 1969-an di du hejmarn kovara iya de ku li Almanyay dihat weþandin bi nav "Fikrn Qewm di esern Ahmed Xan de" lkolneka xwe da weþandin. Qanat Kurdo di sala 1978-an de j di hejmara 6-an a Govar Korr Zanyary Kurd de meqaleyeka xwe ya bi nav "Derheqa Þovd Mem Zna Zargot þova Mem Zna Ahmed Xan" da apkirin ku t de Mem Zna Ahmed Xan varyantn devk yn gelr dide berhev67. Esas li gora ku ew bahs dike, ev meqale ji w pþgotina bi nav "Peywendiya Folklor Lteratura Kurd" hatiye wergirtin ku w ji bo kitbek amade kirib w di demn pþ de bihata weþandin. Naveroka v kitb ew b ku gellek varyantn devk ya edeb ya Mem Zn dida berhev. L ev kitb heta ro j nehatiye weþandin. Bi munasebeta ku Sadiq Bahaeddn Amed, Nbara Ahmed Xan li raq da weþandin Prof. Qanat Kurdo di sala 1980-y de meqaleyek bi nav "Nbara Ahmed Xan" nivs þand ji Berbang re ku b apkirin. L ev meqale tiþt ku ez dizanim heta niha nehatiye apkirin di arþva Mahmd Lewend de peyda dibe68.

    Di ansklopediya Tirk de ya bi nav Yurt Ansiklopedisi, di beþ Hakkari de kurteparagrafek li ser Ahmed Xan j heye69.

    Ferhad Þakel lkolneka hja ya zanist li ser jiyan br baweriyn Ahmed Xan yn kurdayety ciy w di nasyonalzma Kurdan de bi ngilz amade kiriye di 1983-yan de ev bi nav Kurdish Nationalism in Mem u Zin of Ehmedi Xani pþkþ Beþ Zimann ran y Unversteya Uppsalay ya Swd kiriye. Ev xebat piþt re ji al Birgitta Nelander hatiye wergerandin ser ziman Swd ji al Mekteba Bilind ji bo H•ndekariya Mamostan li Stockholm(H–gskolan F–r L”rarutbildning i Stockholm) di 1985an de hatiye weþandin70.

    Feryad Fazil Umer, di 1986-an de kitbek bi nav Edeb Kurd li Almanyay weþand ku t de beþek j li ser Ahmed Xan ye. Ew Ahmed Xan wek nimneyeka þairn Kurmanc di berhema xwe de dide bi kurt li ser jiyan berhemn w radiweste71. Ev beþ kurtebahsek e ku ji hin berhemn ber hatiye komkirin.

    Perwz Chan j xebatek hja li ser Mem Zn kiriye, gellek nusxeyn apkir yn destnivs dane ber hev bi jrenotn þerh carna j bi þerheka fireh a beytan li bin rpelan danye, pþgotinek li ser jiyana Ahmed Xan li ser Mem Zn j amade kiriye, piþt re j, metn Kurd y orjnal xebata Rudenkoy j daniye piþt v xebat bi v away daye apkirin. Ev berhem sala 1988-an li Urmiy ji al Navenda Weþann Ferheng Edeba Kurd (Intþaratl Selaheddn Eyyb) ve hatiye weþandin. Div em destnþan bikin ku ne di beþ teksta Rudenkoy de, l di w beþ de ku Perwz Chan, ji hin ap destnivsan daye ber hev amade kiriye, beytek heye ku di tu apn ber w de nnin. Piþt re di beþ teybet de y li ser Mem Zn em v beyt pþkþ bikin li ser rawestin72. Perwz Chan her wiha di nava weþann her w weþanxan de di sala 1367-an de bi pþgotineka xwe ya li ser nasandina Ahmed Xan yeka li ser Nbar daye weþandin, ku jrenotn þrovekirin j j re dane bin rpelan. Mixabin ku w nav kitb guheriye kiriye Ferhenga Nbar73.

    Amir[Emr] Hassanpour- Aghdam, sala 1989-an li Unversita Illinois nama xwe ya doktoray ya bi nav The Language Factor in National Development: The Standardization of the Kurdish Language 1918-1985 da. Di v doktorenam de beþ aran li ser dialektn edebi yn Kurdi ye ku ji sedsala 15-an destp dike hetta Þer Chan t. Di v beþ de rola Ahmed Xan j bi awayek qenc hatiye destnþankirin74. Dr. Emr Hesenpr, lkolneka din a rexnegir li ser dewra Ahmed Xan, kurdperweriya w, daxwaza w ya hukumraniya siyas a Kurdan kiriye ku ev, bi nav "Gel Kurd destelat syas le Mem Zn Xan da" di hejamara 12-an a Gzng de hatiye weþandin. Diyar e ku meqale di w hejmar de xelas nebye w dewam bike75.

    Namk Akg–z Tirk ku bi xwe sentezstek Tirk-slam ye, sala 1990- bi nav "Ahmed-i Haninin Mem u Zin adl Mesnevisi ve Klasik Edebiyattaki Yeri"(Mesnewiya Mem Zn a Ahmed Xan ciy w di Edebiyata Klask de) meqaleyek di kovara Trk Dnyas Araþtrmalar de daye weþandin. Akg–z wek njadperestek Tirk di vir de fikra Ahmed Xan ya Kurdeweriy bi tevay veþartiye ew wek þairek slam y þerq daye nasn. Ew ji w teza tarx ye ku dibje Kurd j bi esl xwe Tirk in hareket dike Ahmed Xan wek þairek Tirk qebl dike pirtir j ji al edeb hunermend ji al forma mesnewiyan li ser Mem Zn radiweste76.

    Mehemed Emn Osman, li Kurdistana Iraq, Mem Zn bi þrovekirin vekolnek bi daneberheva end nusxeyn apkir destnivs amadekiriye ev berhem li Bexday di apxaneya Cahiz de hatiye apkirin. Li ser kitb ne diyar e ku kitb keng hatiye apkirin, l Mehemed Emn Osman bi xwe tarxa18- meha 1- ya 1990-an li bin pþgotina xwe daniye ber ap muwafeqa Wezareta Seqaf lam di 14- meha 2-an a 1990- de j re derketiye. Mehemed Emn du lkoln xistine pþiya v apa Mem Zn. Di ya pþiy de ew Mem Zna Ahmed Xan Mem Alan a folklor dide ber hevdu, wekhev cudayiyn wan destnþan dike, piþtre j nav wan avkan berheman dide ku heta niha varyantn Mem Alan apkirne, an li ser wan lkoln kirine. Di lkolna duduyan de, Mehemed Emn Osman li ser jiyana Ahmed Xan, li ser naveroka Mem Zn radiweste, behsa w yek dike ku w ev xebat awa amade kiriye. Her wiha wan apn ber yn Mem Zn j destnþan dike. Xebateka hja ye. Tiþtek din balkþ di xebata w de ew e ku di Mem Zna w de du beyt hene ku ev di tu apn din de yn heta niha ketine ber dest nnin. Em di behsa taybet de ya li ser Mem Zn van her du beytan pþkþ bikin firehtir li ser rawestin.

    Sidq Borekey (Safzade), di w kitba xwe de ya bi nav Mjy Wjey Kurd ku ji du cildan pk hatiye, ch daye Ahmed Xan j. L bi xemgn div em li vir diyar bikin bi awak cidd h em li ser beþn din ranewestiyane, loma j em nizanin awa ye, l beþ li ser Ahmed Xan ji zanist, rast ilmiyet dr e. W agahdariyn xwe yn li ser Ahmed Xan pirtir ji Alaeddn Secad wergirtine, l gelek caran by ku nav w bide. Di ser re j hin agahdariyn ewt atf Alaeddn Secadd M. Emn Bozarslan kirine ku wan wel nenivsiye. Tiþtn ku wan rast nivsne j by ku nav wan bide wek zanna xwe pþkþ kirine77.

    Sidq Borekey(Safzade), her wiha dinivse ku di Darel- Mearif el slamiyye de ya ku telfa Muhemmed Ferdcd(?) (Qahre 1918) ye behsa jiyana Ahmed Xan tkirin l tarxa jidayikbna w þaþ hatiye dayn. Ew her wiha dinivse ku di kitba end Þairek di Herma Behdnan de ku ji al Dr. Nafi Akrey hatiye amadekirin, behsa Ahmed Xan heye.78

    Baba Merdx Rhan, di kitba xwe de ku bi faris nivsiye nav w Tarx Meþahr Kord(Tarxa Navdarn Kurd) e di cild ewwel de behsa jiyan, berhem baweriyn Ahmed Xan dike. Ev agadar j diyar e ku ji Alaeddn Seccad hatine79.

    Zeynelabidn Zinar, cara pþn Nbara Ahmed Xan wergerand ser tpn Latn bi pþgotinek li ser kurtejiyana Ahmed Xan li ser apn Nbar sala 1986-an di nava weþann Roja N de li Stockholm da weþandin. Li vir, ew, her wiha behsa w yek dike ku Nbar sala 1903-yan li Stenbol ap bye nusxeyeka din j ku bi dest Mele Mihemed Wan hatiye nivsn li her eyn sal li Berln ap bye. Zeynelabdn Zinar destnþan dike ku w ev herdu nusxeyn apkir dane ber hev apa Latn ji ber wan amade kiriye80.

    Zeynelabidn Znar, Eqdeya man (ku menzm e) Eqdeya slam (ku nesir e) ya Ahmed Xan bi tpn Latn cara pþn di Kovara Nbihar de di hejmara 13-an a iriya Pþn a 1993-an de weþand. Ev her du berhem j di 1887-an de bi destxeta Mele Mihemed Wan hatibn nivsn A. von Le Coq ew di sala 1903-an de bi nav Kurdische Texte de li Berln dab apkirin. Eqdeya slam careka din ji bal Zinar ve di lona 1995-an de di hejmara 3-yan a ira-y de bi tpn Latn hatiye weþandin ku w pþnivsek j j re nivsiye.81 Her di v nivsa xwe de Zeynelabidn Zinar, behsa apa stenbol ya Eqda man dike, l behsa tarxa v ap nake. Her wiha, behsa w yek dike ku Mele Ehmed Qox þerheke Kurmanc ji v berhem re nivsiye bi nav Rber San, Þerha Eqdeya Ehmed Xan di 1984-an de daye apkirin. Ev ap li Tirkiy bye. Hem berhem, hem j þerha w bi herfn Ereb ne. Zeynelabidn Zinar ev berhem tev þerha w kiriye Latn bi v away di sala 1990-an de li Almanyay ji al weþanxaneya Deng Yektiy hatiye weþandin82. Min ev kitb dtiye. Li ser bi Ereb wiha dibje: Ktabu Rehber San, telf: Ehmed Hilm Qox el Diyarbekir, la Þr Eqde. Bi Kurmanc j li ser qapax wiha hatiye nivsn: Þerha Eqda Þx Ehmed bin lyas el Xan. Þerha ku ji Eqda man re hatiye kirin þerheke fireh e dn, felsef tesewuf ye83.

    Zeynelabidn Zinar, Eqdeya man ya Ahmed Xan careka din di kitba xwe ya bi nav Xwendina Medres de daye weþan din84.

    Zeynelabdn Zinar, kitba xwe ya bi nav Nimne ji Gencneya anda Qedexekir di sala 1991- de li Stockholm weþand ku li ser hin þair nivskarn Kurd e. Bi taybet giraniya xwe daye ser jiyan þirn þarn Kurmanc, zdetir j yn dema ber sedsala me. Di v berhem de beþ li ser Ahmed Xan j he ye, ku kurtebahsek e li ser jiyana w heþt þirn w p re ne ku ya bi ar zimanan ne t de hem cara pþn ji destnivsariy xelas dibin tn apkirin. Zeynelabidn Zinar, li cih ku pwst dtiye, jrenotn þerhkirin j ji wan re nivsne.

    Ferhad Þakel, sala 1991-, di kovara Mamostay Kurd de cih da ar þirn Ahmed Xan. Ferhad Þakel di w pþnivsar de ku w ji bo wan þiran amade kiriye, dinivse ku ew ji nav wan tekstan hatine berhevkirin ku di wext xwe de ji bal Aleksandre Jabay ve hatine berhevkirin niha li Lenngrad di Kutubxana Lenngrad(Petersbourga niha) ya dewlet de ne, li ser nav M. Y. Saltikova-Þerdirn hatine parastin. Ew dibje di nava wan destnivsan de bi tevay 25 þirn Ahmed Xan hene kopyeyn hemyan li ber dest w ne85. L heta niha Ferhad Þakel ew neweþandine. Ev ar þirn ku di Mamostay Kurd de hatin weþandin piþt re ji al Þefk Kaya ve hatin wergerandin ser tpn latn di hejmara 4(162)-yan a Armanc de hatin weþandin86Me di beþ þirn Ahmed Xan de di v xebat de cih daye van her ar þiran. Her di v hejmara Mamostay Kurd de lkolneka Tewfq Wehb hatiye apkirin ku ji kovara Deng Gt Taze, hejmar 2 a sala 1943-an hatiye wergirtin ku li Bexday derdiket. Nav meqal "Yek d Wne le Þir Felsefey Berz Ehmed Xan" ye87.

    Di hejmara duduyan a kovara Gzng de hevpeyivnek li gel Dr Ebbas Wel hatiye kirin ku t de fikrn Ahmed Xan yn li ser Kurdeweriy j tn munaqeþekirin. Di vir de Dr. Abbas Wel w fikr diparze ku goya meriv nikare Ahmed Xan wek neteweperwerek Kurd, l wek nþtimanperwerek hesab bike88.

    Mahmd Lewend, sala 1992yan di kovara Ddar de bi nav "Ehmed Xan" meqaleyek li ser jiyan berhemn Ahmed Xan nivsiye89.

    Meqaleyeka N. Hcib a bi nav "Di mem Zna Ehmed Xan de Astronom", di hejmara 8-an a1993-yan a kovara Nde m de hatiye weþandin90.

    Di hejmara 2-3 ya kovara Aso de ku sala 1993-yan ji bal hin ronakbrn Kurdistana Sriy hatiye derxistin, Hejar Dar, gotarek bi nav "Niþtimanperweriya Xan" li ser jiyan berhemn Xan nivsiye91. Her di eyn hejmara v kovar de, þireka Ahmed Xan j bi sernav "ardeh Nsan" hatiye weþandin92. Ev þir piþt re di hin cihn din de j hatiye belavkirin. Me bi ravekirin ew di beþ þirn Xan de di v xebat de weþandiye.

    Li ser 18 varyantn Mem Zna folklor yan j bi awayek din Mem Alan, sala 1991, li Berkeley, li Unversta Kalforniyay nameyeka doktoraya felsef ya Michael L. Chyet amade b bi nav "And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. Name piþt re ji al UMI Dissertation Service ve her di eyn sal de dektlokir wek du cildan hatiye amadekirin, yan xebat wek kitb hn nehatiye apkirin. Ev doktorename, xebata her zanist, cidd, berfireh piral ye ku t de hjde varyantn v destan li berhev hatine dann, ji gellek aliyan de lkoln tehll li ser wan hatine kirin. Di v navber de tkiliya wan bi Mem Zna Ahmed Xan re hatiye pþkþkirin rola w di nava wan de li gor zann qenaeta lkoler hatiye diyarkirin93.

    Heyder Umer, li Sriy sala 1991- li ser jiyan, br bawer berhemn Ahmed Xan bi Ereb kitbek daye apkirin ku nav w Ahmed Xan Fl-Melhemel-Þrye Mem Zn e94.

    Vazgal Bazd, di kovara Roja N de ya ku li Stockholm t weþandin du hejmaran li ser hev, t de hin þirn Ahmed Xan dane weþandin ku ji destnivsarn Mele brahm Ziving hatine wergirtin. Vazgal Bazd, di pþenivsa xwe de, diyar dike ku Mele brahm Ziving biray Mela Ehmed Zivingi ye y ku dwana Melay Cizr bi Ereb þerh kiriye. (Ev eser v paþiy wek du cildan li Þam hat apkirin.) Vazgal Bazd, destnivs li Sriy ji cem hin kesan peyde kirine, anne, dane M. Emn Bozarslan, w j gellek jrenotn þerhkrin ji wan re nivsne ev, bi wan jrenotan di du hejmarn kovar de hatine weþandin. Tev de neh þir in, hin ji wan ber hatine apkirin, l hin j cara pþn ji destnivsariy xelas dibin di rpeln v kovar de ap dibin95. Her wiha di hejmareka din a v kovar de 6 þirn Ahmed Xan derketin ku ev ji al Zera siv ve ji Vazgal Bazd re hatine þandin da di kovar de bi tpn latn bn weþandin. Esas wek ku Zera siv destnþan dike, ew, cara pþn ji al Dr. M. B Rudenkoy ji nav tekstn destnivs n A. Jabay hatine derxistin. W, sala 1961- di kovara Narod As Afrk nr; 3-yan de bi herfn Ereb dane apkirin96. Li gor ku Z. siv dinivse ev 7 þir bne, l di Roja N de þeþ ji wan derketine. Heta ji wan þeþan j hin ne ew in ku Rudenkoy dane apkirin. imk gava ev þir ketine dest Vazgal Bazd, w j verkirine ji M. Emn Bozarslan re ku þerha wan bike. W ev þerh kirine, l ji ber ku hin ji wan ber di esern Bozarslan hin dern din de derketine, w pwst nediye ku tekstn waryanta bi amadekariya Rudenkoy bn apkirin tkevin ber dest xwendevan, ji dlva wan ji Bazd re nivsye ku ew dikarin yn di esern din de careka din ap bikin. W j bi ya Bozarslan kiriye mixabin ku ji wan þirn ku Zera siv þandine, hin ap nebne. Ev þirn ku bi lkolna Rudenkoy di w kovara Rs de hatibn apkirin di 1995-an de di hejmara 9-an a kovara Gzng de derketin97. Min ew yn Bozarslan dan berhev min dtin ku ferq di navbera wan de hene heta yek ji wan li ba Bozarslan qitayeke w km e, li ba Rudenkoy temamtir e. Baþtir ji min re diyar b ku bi v tewra nezanist, awa em xebatn nsann alim texrb dikin carna j, ji kar pirtir em zerar digihnin tarx kultura xwe. Di beþa þirn Ahmed Xan ya di v xebat de, me ew dane ber hev, kmas temam kirine, ferqiyeta navbera wan diyar kirine piþt re dane weþandin.

    Ew hejmara kovara Gzng ya ku li jor hat binavkirin dikare hejmareke taybet ya li ser Ahmed Xan b hesab ku gellek maqale t de hene ku lkolnn di heq Ahmed Xan, berhemn w br baweriyn wi de ne. Dr. Emr Hesenpr ku li Kanaday, li Montreal li Zanistgeya Konkordiyay kar dike, maqaleyeka rexney li ser kitba Ferhad Þakel nivsye ku nav w kitb Kurdish Nationalism in Mam Zin of Ahmad-i Khani ye. Me ev kitb ber binav kirib. Di v meqal de Dr. Emr Hesenpr bi awayek zanist hin agadar br baweriyn Ferhad Þakel yn li ser droka gel ya edebiyata Kurd, yn li ser lkolnn Ahmed Xan br baweriyn w rexne dike98. Kovar her wiha cih daye Soraniya meqala Joyce Blau a ku w di konferansa Stockholm de pþkþi beþdaran kirib. Meqale li ser jiyan berhemn Ahmed Xan ye ku di v xebat de em li gelek ciyan tn ser v meqal. Y ku ji ngilz kiriye Soran Hriþ e99. Meqaleyeka Kemal Mrawdel j di v kovar de apbye ku nav w "Axawtink li gel Xan da " ye100 Meqaleyeka din a ku derketiye "Dmen Jin le Mem Zn Xan da" ye ji bal Teyfur ve hatiye amadekirin101. Her wiha, Þakir Xudoy Miho102, Kerm Husam 103, Rehman Sof104 Hd105 j kurtenivsarek di v hejmara Gzing de weþandine. Kovar beþeka kurt ji lkolna Alaedn Seccad106 weþandiye ku li ser jiyana Ahmed Xan ye. her wiha w meqala Rudenkoy j t de cih girtiye ku me li jor behs kir. Nivsara Hd li ser danasandina broþurek ye ku li ser jiyan, br bawer berhemn Ahmed Xan ye bi Faris hatiye nivsn. Hd wiha dinivse"Birz kak Ezz brahm, di broþureka 24 rpelan de ku nav w Mierif Þexsiyet Ehmed Xan -Þair Mihenperest Kord(Nasandin Kesayety Ahmed Xan -Þair Nþtimanperwer Kurd) e. Ew Xan berhemn w bi Fariszimanan dinasne"107.

    Di konferansa Ahmed Xan de ya ku di 27- gulana 1995-an ji al Komeleya Nivskarn Kurd, Federasyona Kurdan ABFa Swdiyan hat amadekirin, Martin van Bruinessen gotarek bi nav "Mem Zna Ehmed Xan Rola w ya di neteweperweriya Kurd de" pþkþ kir ku ev gotar piþt re di hejmara aran a iray de hat weþandin108. Sala 1985-an, kovara Svensk-Kurdisk Journal bi Bruinessen re roportajek kirib ku di wir de j hin tehlln w li ser Ahmed Xan hatine diyarkirin109. Bruinessen her wiha di kitba xwe de ya bi nav Agha, Sheikh and State - on the social and political organization of Kurdistan de ch daye rola Ahmed Xan ya di civak droka Kurdan de110.

    Lkolneka Rohat Alakom, di heft hejmarn zgr Politikay yn navbera11-17 lona 1995-an de bi ziman Tirk hat weþandin. Nav v lkoln "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda" ye. Ev meqale bi ziman Tirk ye. Yek ji wan lkolinn berbiav piral yn li ser Ahmed Xan ye ku bi munasebeta 300 saliya Mem Zn li hundur dervey welt hatin kirin. Ew di v lkolna xwe de, li ser jiyan, xebat berhemn Ahmed Xan bi kurtebir dinivse, wan xebatn ku heta niha li ser Ahmed Xan esern w hatine kirin destnþan dike, cardin bi kurt tkiliyn navbera Mem Zn varyanta gelr r dide, bi v munasebet behsa xebatn li ser varyantn gelr j dike. Ew li ser giringiya Mem Zn tesra w di nava alim, zana xelk Kurd de radiweste, bibr dixe ku di 300 saliya bibranna Mem Zn de bar ser piþta Kurdan e ku deyn xwe ji Ahmed Xan re fa bikin bi awayek zanist, fireh navnetew konferansan bicivnin, lkolnn akademk hazir bikin gellek aliyn Ahmed Xan zelal bikin ku heta ro di tartiy de mane111.

    Dilbixwn Dara, lkolnek li ser jiyan, berhem, br bawer, zann xebatn Ahmed Xan, ciy w di civak tevgera Kurd de amade kiriye. Bi giran j li ser Mem Zn rawestiyaye. Ev xebat, ji al nsttuya Kurd ji bo lkoln zann di tebaxa 1995-an de bi nav Felsefeya Ehmed Xan weka pirtkek hatiye apkirin112.

    Li Tirkiy, Faik Bulut, di hezrana 1995-an de bi nav Ehmed Xannin Kaleminden Krtlerin Bilinmeyen Dnyas kitbek da weþandin ku t de li ser dewra Ahmed Xan, þair mutefekir, flozof mutesewwufiya w, jiyana w, baweriyn w yn civak siyas, baweriyn w y li ser jinan evn radiweste113.

    Di kitba Ismet Alpaslan de ya bi nav Her Y–nyle Ar(Bi hem aliyn xwe ve Agir) ku di 1995-an de li Tirkiy hatiye weþandin beþek kurt li ser jiyan berhemn Ahmed Xan hatiye nivsn. Di vir de Ismet Alpaslan Ahmed Xan ji malbata Arwasiyan nþan dide114.(Li ser v yek agahdariyn zdetir di beþ "Jiyana Ahmed Xan" de hene.)

    Esker Boyik, di hejmara bi tarxa 17-23-y Eylula 1995-an ya rojnameya heftey ya Azad de ku li Istenbol t weþandin ya dewama w de maqaleyek bi nav "Rohilatzanay Uriset Ahmed Xan" nivsiye. Ew, t de behsa xebatn A. Jaba, Qanat Kurdo, I. Orbeli M. B. Rudenkoy dike ku li ser Ahmed Xan berhemn w hatine kirin. Piþt re ch dide lkolneka M. B. Rudenkoy ku "end salan ber" ji bo rojnama Riya Teze nivsb bi munasebeta 300 saliya ronahdtina Mem Zna Ahmed Xan careke din ev lkoln di Riya Teze de hatib apkirin. Esker Boyik ev lkoln ji tpn Kirl wergerandiye ser tpn latn di rojnam de hatiye weþandin. Nav meqal "end gil derheqa Ahmed Xan da" ye115. Esker Boyik, di meqala xwe de, gava behsa Orbel dike, ch dide w tesbta w ya meþhr a li ser Ahmed Xan ku di w pþgotina w kitba xwe de ya bi nav Heykeln Zemane Þar Gurcan Rustaveli dinivse: "Wext em dibjin þar di nivsara xwe da nzk millet e, bi millet xelq ra girday ye, hing em bhemd xwe, lazim e nav s þairn mezin n rohilat wek hev bikin beramber bikin. Ew her s þair ev in: Yek Frdewsiy ran ye; yek Rustavelliy Gurc e; yek j Ahmed Xan y Kurd e."116

    Felat Dilgeþ, meqaleyek lkoln amade kiriye ew bi nav "Ehmed Xan Ramana Dewlet" di hejmara 15-an a Ndem de hatiye weþandin . Ew, di v lkoln de br baweriyn Xan yn Platon (bi taybet di war hukumdariy de) dide berhev117.

    Rojnama Armanc hejmara xwe ya 4(162)-an a iriya Pþn(oktober) a 1995-an kir hejmareke taybet ya li ser Ahmed Xan. Di v hejmar de nivsarn Mahmd Pakdemr118, Emn Naroz119, Joyce Blau120, Nhad El 121 Mrad Ciwan122, gotbjek bi M. Emn Bozarslan123 re axaftineka Prof. Dr. zzeddn Mustefa Resl124 ch digre. Emn Naroz, di nivsara xwe de li ser xebatn van kesan rawestiyaye bi kurt behsa wan kiriye: xebata Gisbert J”ncke ya ku wek pþgotin ji kitba drama ya bi nav Mem och Zin125 re nivsiye, ya Bazil Nikitin ku dinivse ku Ahmed Xan Frdewsiy Kurdan e, ya Martin van Bruinessen ku di kitba xwe ya bi nav Agha, Sheikh and State - on the social and political organization of Kurdistan de destnþan kiriye ya V. Minorsky ku di Ansklopediya slam de li ser beþa Kurd Kurdistan de nivsiye. Prof. Joyce Blau di kitba xe de ya bi nav Mmoire du Kurdistan cihek daye Ahmed Xan j126.

    Meqaleyeka Mehemed Al Qeredax ya bi nav"Xiþtyekem le saxtiman binaxey /Dwan Xan/ da be bney ssed saley Xanyewe" di hejmara 80-yan a kovara Rengn de hate weþandin ku li ser hin þirn destnivs n Ahmed Xan ne ew þirn destnivs j di dawiya meqal de hatine apkirin. Hem heþt þir in ku ar ji van ji bil v kovar di tu cihn din de nehatine apkirin ji vann li cihn din neapbuy dudu ji wan di nava arþva destnivs a Aleksandre Jabay de hene l her duyn din li w der j nnin. Me ev her ar þir di beþ iran de dane weþan din em zelaltir li ser wan rawestiyane127.

    Her di eyn hejmara v kovar de Mehemed Mela Kerm meqaleyeka bi nav "Le pþwazy brewery ssed saley Mem Zn Xan da; Bozerslan giyank tazey kirdewe be bewr em þakarey edeb Kurd da" amade kiriye ku li ser nasandina kitba M. Emin Bozarslan e ku ji esl Kurdiya xwer ya royn a Mem Zn pkhatiye128.

    Kovara Pirs a ku ji bal hin Kurdn rewþenbr n Kurdistana Sriy t derxistin, hejmara xwe ya 7-8-an zivistana 1995-an - buhara 1996-an bi tevay veqetandiye ji bo lkolnn li ser Ahmed Xan bi munasebeta 300 saliya xelasbna Mem Zn. Drsim/Memo bi nav "Ehmed Xan þoreþger tkoþer erxa xwe b"129, Hiþyar Koh bi nav "Ramana E. Xan"130, Tengezar Marn bi nav "Nav nþann (Mem Zn)a M. E. Xan"131, Berzo bi nav "Xan ziman Kurd"132, Hewar Gund bi nav "Durv Huner y roka Mem Zn"133, Rezo, bi nav "Xwedkirin guhdana zarokan di civaka Kurdye kevnar de" 134 meqale nivsne. Dilovan, ar þirn Ahmed Xan, ji nav destnivsn hin Melayan dane ber hev ew di v hejmar de weþandine. Ew þir di sala 1995-an de di Roja N de j derketine. Me dane ber hev di v xebat de j ew dane weþandin. Dilovan pþenivsek j ji wan re nivsiye bi xwe nav li wan kirine ku ev in: 1- Xan Pir gotiye, 2- Nexoþ im ez, 3-Der meygede, 4-Bes e ah esef.

    Li gor pþenivs, w, di wext xwe de heþt þir ji deftern destnivs n end melayn kevn hja n wek Mele Remedan Seyyid Sulman, Evdiy Kurum, Ahmed Seyda nivsne dane ber hev dtine ku hem wek hev in. Li gor w yek ji wan w þira ar ziman ye ku ber di Dwana Kurmanc a Abulreqb Ysif de hatiye weþandin yek ya bi nav "ardey Nsan" e ku di hejmara 2-3 a 1993yan a Aso de hatiye weþandin, loma ch nedaye van her duyan her arn li jor binavkir weþandiye135. Dudu di destn w de mane ku hv dike demeka din wan j biweþne. Ji ber ku ne nav wan nej naveroka wan n neapby dyar dike em nizanin ku heta ro ew ap bne an na.

    Kitbek bi nav Krdistanl Flozof Ehmed Xan di 1996-an de li Ankar hat weþandin ku nivskar w Medeni Ayhan e. Nivskar kitb li gora ku ew dinivse ev xebat di zndan de di bin þertn dijwar de amade kiriye ku ji du s avkaniyan p ve tu tiþt li ber destn w tunebne. Meriv v bmkaniy di rpeln kitb de dibne. Her end kitb li ser jiyan, dewr, berhem, br baweriyn siyas, felsef tesewuf yn Ahmed Xan ye j bi kil kmasiyan dagirtiye. Gava meriv w dixwne dibne ku nivskar ne ku karibye van aliyn Xan deyne ber avn xwendevanan, l di ser xwe de ber dinyayek xeyal ava kiriye Ahmed Xan li w dinyay aniye. Loma j gellek fikr baweriyn ku tkiliya wan bi Xan re tunene wek n w hatine nþandan. Heta gellek caran hin fikr wek n Ahmed Xan hatine destnþankirin ku Ahmed Xan bi eks wan difikire. Piþtre diyar e ku nivskar xwestiye hem wan zannn xwe yn di war siyaset, drok, edebiyat, felsefe tesawwuf de birje nava rpeln kitb tkiliyn Ahmed Xan bi wan re deyne136. Loma j mixabin hinde kedeka mezin a di bin þertn dijwar de berhemeka bi kil kmas daye.

    Her wiha em ji v kitb t digihjin ku girtiyn ji doza PKK n zndana Samalclar a Istanbul xebateka kollektf kirine bi nav Mcadele Tarihimiz Ehmed Xanyi Anlatyor broþurek derxistine ku metn Eqda man j pre ye137. Heta nivskar di kitba xwe de pereyek ji v metn Eqda man dide weþandin l hema hema di her misrayeka w de þaþt hene. Helbet meriv nizane gelo ev þaþt yn broþur ne l yn apa kitb ne.

    Di hejmara 29-an a Mamostay Kurd de ku di buhara 1996-an de derketiye, meqaleyeka Farhad Þakel ya bi nav "Ssed Saley Mem Zn Xan" hatiye weþandin. Ferhad Þakel bi munasebeta ssed saliya Mem Zn, behsa w yek dike ku Ahmed Xan bi taybet Kurd bi giþt ji al medeniyet kultur edebiyata xwe di nava miletn chan nayn nasn, Kurd j cidd xebatek nakin ku medeniyet, kultur edebiyata xwe nas bikin bi xelk bidin nasn. Ew her wiha rexne li w yek digre ku siyasetmendn Kurd ronakbr edbn Kurdan ji bo berjewendiyn xwe yn siyas bikar dinin. Di v navber re Ferhad Þakel li ser tarxa ronahdtina Mem Zn j radiweste da dike ku ne rast e ku meriv sala 1995-an bike ssed saliya Mem Zn. Li ser van dayn w me zdetir agahdar di beþ jiyan berhemn Xan de dane138. Di rojnameya N Roj a heftane de . Clemrg bi nav "Xan Xan" meqaleyek nivsiye ku hin agahdar da li ser jiyan malbata Xan hene ku di cihn din de ez rast wan nehatime. Di beþ jiyana Ahmed Xan de me cih dane van agahdariyan j.139





    Bibirannn 300 saliy

    Sala 1995-an ji al komele, ensttu, rojname, hin dezgeh kesn rewþanbr n Kurdan ve wek ssed saliya ronahdtina Mem Zna Ahmed Xan bi semner, konferans, civn, sohbet lkolnn di v war de hat bibrann. Prozbah bibranneka wiha cara pþn di saln 1992 1993-an de ji al M. Emn Bozarslan ve hatin pþkþkirin. Bozarslan di 21- Adara 1992-yan de nameyek þand ji UNESCO-y re daxwaz kir ku UNESCO sala1995-an bike sala Ahmed Xan bi v away piþtgiryek ji kultur, edebiyat hebna Kurd re bike. W, her wiha ji hin rkxistinn nivskaran dezgeyn zanist yn wek unverstan re j nameyek þand hvkir ku piþtgiriya daxwaza w bikin. Her end ji bal hin rxistinn nivskaran ve piþtgir l hat kirin j UNESCO-y ne ku daxwazek wiha qebl nekir, bersva nama w j neda. W di 21- lona 1993-yan de j nameyek ji rxistinn Kurdan re r kir daxwaz kir ku Kurd sala 1995-an bikin sala Ahmed Xan bibr bnin. Ev daxwaza w bich hat Kurdan di 1995-an de bi awayn cuda ev salveger bibrann140.

    Di 1995-an de Komeleya Nivskarn Kurd li Swd s civn li dar xistin. Civna yek di roja 26- sibata 1995-an de li Stockholm hat lidarxistin t de Mehemed Enwer nivskar v xebat beþdar bn li ser jiyan, dewr, br baweriyn Ahmed Xan yn mill, siyas, civak, felsef tesewwuf rawestiyan. Cara duduyan di 27- Gulana 1995-an de, li Stockholm bi nav Konferansa Ahmed Xan civn hat li darxistin. V car li gel komeleya nivskaran, Federasyona Kurdan ABFa Swd j amadekar v civn bn. Prof. Joyce Blau, Martin van Bruinessen nivskar v xebat bi gotarn xwe beþdar v konferans bn, ji gellek aliyan de li ser Ahmed Xan br baweriyn w rawestiyan. Civna sisiyan cardin li Stockholm di 8- meha dehan a sala 1995-an de pk hat ku t de Prof. zzeddn Mustefa Resl li ser maneya ronesans tkiliyn w bi Ahmed Xan re gotarek da.

    Bi amadekirina Komkar, M. Emn Bozarslan li 11 bajarn Almanyay li Swsrey konferansn li ser Ahmed Xan pþkþ kirin141

    Komkar(Federasyona Komeln Karkern Kurdistan) di navbera 20-22-y iriya Pþn(oktober) a 1995-an de li Almanyay li bajar Meckenhaim bi alkariya Xaa Sor a Alman(DRK) Weqfa Heinrich B–ll(Heinrich-B–ll-Stiftung) bi nav "Konferansa Navnetew ya Mem Zn Ehmed Xan" civnek amade kir. Kesn wek Prof. zzedn Mustefa Resl, Prof. Þakir Xudoy Miho, Dr. Husn Hebeþ, Sabah Kara, M. Emn Bozarslan, Ahmed Aras, Prof. Cell Cell Mihemmed Enwer beþdar v civn bn teblxn xwe pþkþ vexwendiyan kirin. Teblxa Prof. zeddn Mustafa Resl, "Di heq Ehmed Xan de bi giþt agahdariyeke bi rkpk" b. Li ser Mem Zn Prof. Þakir Xudoy Muho ji aliy drok, Dr. Husn Hebeþ ji aliy zimn, Sabah Kara142 ji aliy dn, M. Emn Bozarslan ji aliy hizra netew, Ahmed Aras ji aliy edebiyat folklor, Prof. Cell Cell li ser berhevkirina nivsara Mem Zna Ahmed Xan tev þaxn zargotin Mihemmed Enwer li ser rewþa royn de pwend bandra Ehmed Xan Mem Zn li ser Kurdan dazannn xwe pþkþ kirin. Teblxeka Perwz Chan j -her ku w mkan nedtib beþdar civn bibe- a ji aliy civak flozof hat pþkþkirin143. Komkar piþt re dokumentn v civn di nava kitbek de apkirine.

    Ensttuya Kurd li Berln di navbera 24-26- meha 11-an a 1995-an de li Berln konferansek bi nav "Konferansa and Hunera Kurd -Ahmed Xan-" li dar xist ku t de li gel hin pirsn anda Kurd li ser Ahmed Xan j hat rawestandin144. Hin lkoln meqaln ku di v konferans de hatin pþkþkirin di hejmara 2-yan a kovara Lkoln de ku ji bal v ensttuy t weþandin hatin belavkirin.



    --------------------------------------------------------------------------------
    Jrenot:

    1 Beysanoglu, Þevket; Diyarbakrl Fikir ve Sanat Adamlar, cilt; 2, Istanbul 1959 r. 326. Neqil ji Malmisanl[MALMSAN­J], Mehmet "Osmanl D–neminde Yazlan Krte Eserler" Tarih ve Toplum Aylk Ansiklopedik Dergi, say 54, Haziran 1988, Istanbul, r. 59-63. Mehmet Malmisanl di jrenoteke w maqala xwe de dinivse ku w di katalogn kutubxann Istanbl de nav v kitb dtiye ku wiha ye: Ahmet Faik(yaynlayan: Srr Dadaþ Bilge), Mem Zn Istanbul, 1969, Matbaa Teknisyenleri Basmevi XVI+224 rpel. Albay Jenderman teqaudby Nazmi Sevgen j di nivsara xwe de ya bi nav Douda Krt Meselesi(Li Rojhilat Pirsa Kurd) wiha dinivse: Dost min Srr Dadaþ Bilge j di 1969-an de Mem Zneka bi Tirk neþir kiriye. T rwayetkirin ku nivskar w Tirkek bi nav Ahmed Fak e. Ev eser, bi away destnivsk ji bav Srr Beg ntqal w bye." (Sevgen, Nazmi; Douda Krt Meselesi, Harb Akademisi Basmevi, 1970, neqil ji Bulut, Faik; Devletin G–zyle Trkiyede Krt Isyanlar, Y–n r.306)

    Qapax pþgotina v eser min ji ba Mahmd Lewend peyda kir ku w j ji kutubxana Diyarbekir dab ann. Pþgotin ji bal Srr Dadaþ Bilge ve hatiye nivsn. Di vir de hin agahdar j li ser Ahmed Fak hene. Sirri Dadaþ Bilge dinivse ku ew ne di kutubxann stanbl de ne j di tezkeryn nas ferhengn navn þairan de rast nav Ahmed Faik hatiye. Ahmed Faik bi xwe lhamkar rber xwe Þems Bedls dibne:

    Syler benim dilimce gftar Þems-i Bitlis
    Ey Fayika bugn ben hemen var grdm
    (Dibje bi zar min guftar Þems Bedls
    Ey Fayka evroke min heman d ned)

    Di beyteka xwe ya din de j wiha dibje:

    Rehberdir –nmce Þems-i Bitlis
    Geldim ki klam bu hal telhis
    (Rehber e li pþ min Þems Bedls
    Hatim ku bikim v hal telhs)

    L Srr Dadaþ Bilge, dinivse ku ev Þems Bedls k ye, nay zann. Bilge dinivse ku Ahmed Faik di du cihn Mem Zna wergera xwe de behsa xwe dike dibje ku Ey Fak tu her end ne þarek naskir y j tu bi wan þretn xwe durran li dunyay direþn. L k guh li van þretn te ye, tu bi xwe bibje bi xwe guh l be. Ji v j fhm dibe ku ew þairek jhat l nenas e. Di dawiya eser de di her þeþ beytn daw de ji herfn ser beytan fhm dibe ku esera w di sala 1143-y hcr-1730-y mlad xelas bye.

    Bilge wiha didomne:

    "Suphi Menteþ Beg, dibje ku Ahmed Fak ji xanedana Þeref Xanan e avkan j slslenameya Þeref Xanan a di nava kitba Halil Ethem Beg ya bi nav Duvel-i Islamiye nþan dide. Li gora silsilenam Þemseddn aran di 1005- hcr de bye xan. Du kurn v yn bi nav Abdal Xan Ahmed Mrza Beg hebne. Tercumeyeka Þerefnam ya Mehemmed Beg kur Ahmed Mrza Beg j heye. L i qas rast e ku meriv bibje ev Ahmed Mrza Beg Ahmed Faik e? Di v xuss de ne mumkun e ku meriv qenaetek diyar bike." Bilge v nota han j dide: "Di madda A-y ya notn Suphi Menteþ Beg de t nivsn ku (Ahmed Faik li Bedls li Mehella Hersan; di camiya taxa Kurubulak de medfn e. Þirn w yn tesewwuf, xazeln w arnn w hene. Dwana w heye, hatiye apkirin l ez nizanim li ku der ye. Gava Bedls ji bal Rsan ve hate dagrkirin kitb hatin tarmarkirin yn ku mihacir bn j ew xelas nekirin. Min bihstiye ku di hin kutubxann Sofyay yn Rsyay de kitbn bi sernivsn Bedls hene.) dibje li qitayan ji Ahmed Faik pþkþ dike.

    Cardin di maddaB-y ya v not de j t gotin ku (Þems Bedls j zatek ghaþt ye. Bedls ye, li Bedls medfn e. Ji ahfadn w h kes hene ku li Bedls dimnin. Murþd zeman xwe ye. Loma j nasnav Þems wergirtiye. Muþtaq Bedls j ji v rþad wergirtiye. Nav rastn Þems Bedls "Hac Mahmd Xoca" ye. Ji bo ku bye murþd mexlasa Þems Bedls wergirtiye. Þems Bedls xwedan kitbeka apkir ye ku beþek bi nav lm Smya di v kitb de heye).

    2 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an

    3 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an

    4 Jaba, M. Alexandre; Recueil de notices et rcits kourdes, servant ý la connaissance de la langue, de la littrature et des tribus du Kurdistan ,1860, St. Petersbourg, neqil ji Pakdemir, Mahmd; " Di kitba A. Jaba de Ehmed Xan", Armanc, hejmar no:4(162) iriya pþn 1995, Stockholm, r 2. Her wiha binre; Blau, Prof. Joyce; "Jiyan berhemn Ehmed Xan (1650-1707)" ira kovara kultur -kovara komeleya nivskarn kurd li Swd, sal 1 hejmar 3, lon 1995, Stockholm Armanc, hejmar 4(162), iriya Pþn, 1995, Stockholm.

    Prof. Joyce Blau, di v gotara xwe de(ev gotar bi esas roja 27 gulana 1995- di Konferansa Ahmed Xan de hat pþkþkirin Kurdiya w piþt re di kovarn binavkir de hat weþandin) pirtir agahdar di heq Alexandre Jabay de dide ku em qenc dibnin li v der cih bidin wan agahdariyan:

    "Ji bo birkpkkirina lkolna edebiyata Kurd ya nivsk ya Dema Navn, qedr her mezin bi zanay bi esl xwe Polon, dplomat meqambilind, bispor ronak, berhevkar(kolleksiyoner) bwestan destnivsn Kurd, Alexandre D. Jaba (1801-1894, li zmr mir) re careke din bilind b.

    "Rsya ar, bo firehkirina desthilatdariya xwe li Qafqasyay, ji qels-ketin paþdeyina mperatoriya Osman ya ran stfade kir. Leþ-kern(orduyn) Rsya bi asiyn Kurd re, bi parzkarn snorn van mperatoriyan re ku pirr bi kr Rsya hatin, tkil dann Akademiya ar ya Zanistan a St. Petersbourg, b yekemn merkeza Kurdnasiy ya dinyay.

    Dema ku Alexandre Jaba di 1848an de b konsul Rsya y Erzerom, Akademisyen B. Dorn pþniyar kir da ku ew ji bo hnbna Kurmanc ji konsuliya xwe ya li welat Kurdan stfade bike. Ji w roj þnde, A. Jaba hem wext xwe y vala jibo hnbn berhevkirina materyaln li ser ziman, edebiyat tarxa gel Kurd terxan kir; w d ev kar xwe heta dawiya jiyana xwe bidomanda.

    "A. Jaba dest p kir bi zanayn Kurd re tkil dan, ku her bijartey wan Mehmd Efend Bayezd gelek alkariya w kir. Mehmd Efend d merivek pr, nz þst sal b. Di 1797an de li Bayezd ji diya xwe bb, li v bajar dest bi xwendina xwe kirib, paþ li Tewrz(Tebrz) dom kirib. Quran, edebiyata Ereb, Faris Tirk xwendib. Piþt ku li seranser Kurdistan gerriya, vegeriya Bayezd ku li wir medreseyek dare kir. Dema ku mrtiya Kurd ya Bayezd tk , Mela Mehmd li Erzerom bic b, ku li wir kar "xoca"t dikir. W dem di nav alimn welt de gelek qedr w heb. Mela Mehmd, ji bo Alexandre Jaba mamostayek bhempa, ji bo berhevkirina destnivsan hevkarek jhat b. Ew her wiha nivskar lkolnn girng j b: Adet Rusmatnamey Ekradiyye wergera Kurmanc ya Þerefnameya Mr Þeref Xan Bedls.

    "Alexandre Jaba encamn lgernn xwe yn li ser ziman þaristaniyeta Kurdan bi awak rk pk ji Akademiya ar ya Zanistan a St. Petersbourg re þandin. W bi hevkariya Mehmd Efendiy Bayezd kolleksiyoneke yekta ya ji 57 pereyan pkhat berhev kir Ev kolleksiyona ku di 1868an de gihaye Kutubxaneya Giþt ya ar ya St. Petersbourg, bi pirran ji berhemn þairn Kurd n Dema Navn, wek yn Feqiy Teyran, Melay Bat, Melay Cizr þahkar þira Kurd Mem Zn(Ji al Muhemmed Xerb Silman hatiye kopyakirin. Dibe ku Muhemmed Xerb Silman, yek ji nasnavn Mehmd Efend Bayezd be.) pk t."

    Prof. Qanat Kurdo, di kitba xwe de ya bi nav Tarxa Edebyeta Kurd 1(Weþann Roja N, Stockholm 1980) di rpel 14an de diyar dike ku ew kesn ku Alexandre Jaba ji bo berhevkirina tekstn kurmanc tkil li gel wan danbn ev bn: Taha Hec Ebdal Ezz(Abdulezz), Mehemed Xerb Sulman(Muhemmed Xerb Silman), Þah Neze, Mela Mehemed, Hesen Hekm Baþ(Hekmbaþ), Mele Mehmd Beyazd(Bayezd), Mehemed Koks yn din.

    5 Auguste Jaba & Ferdinand Justi, Dictionnaire Kurde-Francais (St. -Ptersbourg; Eggers et Cie, 1879) xviii,463 p. Neqil ji Chyet, Michael L., And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 33.

    6 P. Lerch; "Bericht ber:"Resum de louvrage kourde d Ahmed Effendi Khani, fait et traduit par A. Jaba," Bulletin de l Acedmie Imperial des Sciences de St. Ptersbourg. Classe Historico Philologique Registre 1-15. No 547, Tome 15: No. 11 (1858), cols. [161]-171. Neqil ji Chyet, Michael L., "And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 33.

    7 Wiener Zeitschrift fr die Kunde des Morgenlandes 12 (1898), 106 ff. Neqil ji Chyet, Michael L., "And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 33.

    8 El Xalid, Ysuf Zyaeddn Paþa; El Hediyyel-Hemdyye F el Lxel-Kurdyye, Derseadet, 1310[1894] r.279-293.

    9 Kurdistan -Rojnama Kurd ya pþn 1898-1902 berhevoka Mehemed Emn Bozarslan cild 1, wergr ji tpn Ereb bo tpn latn: M. Emn Bozarslan, Uppsala, 1991 r. 126-127

    10 Le Coq, A. von; Kurdisce Texte, 1903 r.40-47. Ji bil Nbar ev her end eser j di v xebat da hatine weþandin.

    11 Li gora ku Þevket Baysanolu dinivse Abdlaziz Halis kntaþ, bi esl xwe Diyarbekir ye, sala 1867-an hatiye din li cihn cuda qadt qaymeqam kiriye, ji ber br baweriyn xwe yn muxalif car bi car hatiye surgnkirin yan j ji bo wan wazfeyn xwe yn ku heq kirine, nehatiye wazfedarkirin. Cara dawin li Meletyey wazfe girtiye. Di 1935-an de miriye.

    12 Beysanolu, Þevket; Diyarbakrl Fikir ve Sanat Adamlar, cilt; 2, Istanbul 1960 r. 332-334

    Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    13 Alakom Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    14 Beysanolu, Þevket; Diyarbakrl Fikir ve Sanat Adamlar, cilt; 2, Istanbul 1959 r. 123. Neqil ji Malmisanl[MALMSAN­J], Mehmet; "Osmanl D–neminde Yazlan Krte Eserler", Tarih ve Toplum Aylk Ansiklopedik Dergi, say 54, Haziran 1988, Istanbul, r. 59-63.

    15 Bedirxan,M. Salih; "Ber Þr Qelem", Roj Kurd, no: 3, 1913, Istanbul r. 24-29.

    16 M[odan?] X[ell?]; "Bextreþ Mehrmiya Kurdan", Roj Kurd, no: 3, 1913, Istanbul r. 29-31

    17 Bozarslan, M. Emn; "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan" , pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, , Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 91-96.

    18 Jn -kovara Kurd 1918-1919 berhevoka hejmarn Jn ku ji al M. Emn Bozarslan ve hatiye amadekirin, cild 4, 1987, Uppsala. Di wir de binre; hejmara 16-an werger xwerkirinn M. Emn Bozarslan yn w hejmar.

    19 Ji bo agahdariyn zdetir n di v war de, binre; Malmsanij & Mahmd Lewend, Li Kurdistana Bakur li Tirkiy Rojnamegeriya Kurd (1908-1981) Weþann Jna N, Uppsala, 1989, beþn kovar rojnameya Jn binrin li cild 4-an berhevoka Jn ku ji al M. Emn Bozarslan ve hatiye amadekirin; bi taybet li nivs wergern nivsn hajmara 16-an.

    20 Malmisanl[MALMSAN­J], Mehmet; "Osmanl D–neminde Yazlan Krte Eserler", Tarih ve Toplum Aylk Ansiklopedik Dergi, say 54, Haziran 1988,Istanbul, r. 61.

    21 Chyet, Michael L.; "And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 31.

    22 Seccad, Alaeddn; Mjy Edeb Kurd, 1371 hcr,1952 r.190.

    23 Alakom Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    24 Lescot, Roger; "Introduction," Textes Kurdes Vol. 2: Mem Alan (Beyrouth: Institut Franþais de Damas, 1942), neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 53

    25 Seccad, Alaeddn; Mjy Edeb Kurd, 1371 hcr,1952 r.213.

    26 Bozarslan, M. Emn; "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan" , pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, , Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 92.

    27 Bedirxan, Celadet Al; "Klaskn Me", Hawar, hejmar 33, r. 9-10, 1- iriya Pþn a 1941-. Þam apxana Sebat, neqil ji Hawar Kovara Kurd a ku hejmern w yn navbera 24-57-an bi hev re cara duduyan bi pþgotina Nreddn Zaza li Berlin di 1976-an de hatine weþandin.

    28 Ew þira Hac Qadir Koy ya ku di hejmara 3-yan a Kurdistan de ap bye ev e:

    Zemane resm caran nemawe
    irax nazim munþ kujawe

    Le dewr me roman cerde
    eger i meqsed e, zann baw e

    Eman qedr bizane em kitbe
    le dunyay stekey hemtay nemawe

    Le eyyam heyat Þx Xan
    le ser nusxey xet ew nusraw e

    Le lay erbab xoy bo qedr qmet
    xezney gewher e w kse diraw e

    Le mecm duwel, Soran Botan
    le sayey em kitbe nasraw e

    Le Kurdan xeyr Hac w Þx Xan
    esas nezm Kurd danenawe

    (Binre; Kurdistan Rojnama Kurd ya Pþn 1898-1902 berhevoka M. Emn Bozarslan c. 1 Uppsala 1991, beþ hejmara sisiyan werger xwerkirinn w yn ku j al Bozarslan ve hatine kirin.)

    Celadet Al Bedirxan di w hejmara Hawar de ya ku hat binavkirin, dibje ku ev Mem Zna destxet a ku Hac Qadir Koy ev þir li ser nivsye, destxeta bav w Emn Al Bedirxan bi xwe bye.

    29 Binre; Hawar, hejmar 45, apxana Sebat, 20 hezran 1942, Þam hejmarn li dv w..

    30 Alaeddn Seccad, dinivse ku "mesela jidayikbna Ahmed Xan diyar e w bi xwe di Mem Zna xwe de gotiye ku:

    Lew ra ku dema ji xeyb fek b
    tarx hezar þst yek b.

    Hezar þst yek Hcr dike 1650-y Mlad. L mesela mirina w ne diyar e, v mesel wek gellekn din eziyet zehmet daye min j, tu kitb nemane ku min li wan nenihrtibe, lkoln nekiribe. Min nihrtiye ku hem di v mesel de bi vacayya hev in min tu tiþt ji hev dernexist. Heta sala 1946-an ji melayek pr tiþtek bi dest min ket ji bo min b belge. Piþt w j end min muhawele kir l ji v zdetir tiþtek neket ber dest min. Li gor w belgey goya"Tara Xan la Rebbe" tarxa mirina Ahmed Xan ye ku bi hesab ebceda Hcr dike 1118 beramber bi 1706- Mlad. Min ev bi yekcar da ber tarxa hatina w ya dinyay li w j li hev t. Loma h þika min nemaye ku ev mj, mjyeke rast e... " Mjy Edeb Kurd, 1952, r. 191-192

    Alaeddn Seccad di dpnoteka v kitb de ya rpeln 192-193-yan wiha dinivse:

    W sal[1946] ji bo nimja nvro li mizgefteke Bexday bm. Melayek pr nran bi ber av min ket, ku hatib ji bo nimj. Bi cil bergn xwe min ew wek Kurd dora Dihok Zaxoy zan. Ku nimj hat kirin ez pþiy hatim der, li ser kursiyek -ku li ber hwana mizgeft hatib dann- rniþtim min averiya w kir. Ew j piþt duaxwendineka gellek, hat derva, min ew rniþtand, cigareyek day, bixrhatin halpirsnek day her wiha min dest bi qisekirin kir li gel w. Min dna xwe day ku Kurd e l piek bi giran di qiseyn min digihje. Min j pirs:

    -Tu xelk ku y? Got:
    -Ez ji gundek dora Amediy me. Ji bo xwe kirn frotin dikim bi þek xizmek jina xwe- ku esker e- ez hatime Bexday
    L bel ji þweya ziman w, li dil min rneniþt ku bi tevay xelk Amediy be. Min av ji v re girt hinek li ser mesela Melay Cizr j pirs. Got:
    -Ez tiþtek wiha j nizanim, þirn w, feq niha j di bezman de dixwnin. ca min got:

    -L Ahmed Xan?..
    Keserek kþa deng nekir. Min got:
    -Ji bo i tu qise nak? Got:
    -Tu ji bo i li van dipirs? Min got:
    -Ez Kurd im, min edebiyata Kurd div ez dixwazim wan binasim. car ji min pirs:

    -Tu k y? Min j nav xwe j re got... Got:
    -Ahmed Xan, xwediy Mem Zn ji Bayezd ye. Min got:
    -Bel ji w der ye, l bel min tiþtn ji v zdetir divn.
    Ji min re gellek qise kirin, ten behsa nav bav Ahmed Xan ji min re got ku lyas e. L w digot; "Helyas". car got:
    -Kitbeka min a destxet heye j re dibjin Semediye[Sadula?] kevn e j. Di dewra feqtiya min de ev kitb bi dest min ket, min dixwend. Li piþt v kitb dinivs: Tarxa wefata Ahmed Xan:"Tara Xan la Rebbe". Niha j ev kitba min ji sermiyan kevn her mayiye.

    Min gellek tiþtn tir her di v babet de j pirsn. Piþtre li ser xwe piek din ez agahdar kirim, got. Ya rast bj ez bi esl ji xelk dora Bedls me, di Þer Pþ de(Þer Chan Yek) li w der nemam, m Pran ba Þx Sed, di encamn wan salan de -mebesta w saln 25-30-an b- ji w j btir derbeder bm niha ez hatime madiy[Amediy].

    Kesereka din kþa d me daw li qiseyn xwe an. Her ji w wext de ku tarx ji min re got, min li ba xwe nivs. Gellek mixabin ku nav gund w nenivs niha ji bra min ye. ji bo min j derket ku ev meriv, merivek rastgo ye, bi taybet di mesela tarx de. By ku bifikire ev hatib ser ziman w gotib.

    Me biryar da ku b ba min, l bel wel derket ku ji ber þ xizm w j re l nehat ku b. d min ew ned, niha j ez nizanim maye an miriye. Ew wext ku avn min p ketin dibe ku þst, þst pnc sal umr w heb, nav w j Mela Salih b...

    31 Seccad, Alaeddn; Edeb Kurd w Lkolnewe le Edeb Kurd da, apxaney Mearif, 1968, Bexdad r.245-256.

    32 "apekan Mem Zn Xan"; Roj Kurdstan/Þems Kurdstan(kovar), no: 5-6, Ab-Eylul 1971 r. 42.

    33 Bozarslan, M. Emn; "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan", pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, , Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 99.

    34 "apekan Mem Zn Xan"; Roj Kurdstan/Þems Kurdstan(kovar), no: 5-6, Ab-Eylul 1971 r. 42..

    35 Bozarslan, M. Emn; "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan", pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, , Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 99.

    36 Binre; Shakely, Ferhad; Kurdisk Nationalism i Mem Zn av Ehmed-i Xan, H–gskolan F–r L”rarutbildning i Stockholm, wergerra ji ngilz bo Swd: Birgitta Mekander 1985 r.4.

    37 Binre; Mem Zn, Ahmed Xan, amadekirdin perawznsn Hejar, 1989, Kurdish Institute press, Paris.

    38 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    39 Rudenko, M. Borisova; Mam i Zin kriticheskii tekst, perevod, predislovie i ukazateli M. B Rudenka, Parniatniki literatury narodov vostoka, Teksty, Mala seriia 13 (Moskva: Izdatelstvo Vostochnci Literatury, 1962) neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 31.

    40 Rudenko, M. B.; Opicanie kurdskix rukopiceiy Leningradckix sobraniy, Akademia Nayk CCCR Institut Narodov Azii, Mockva, 1961.

    41 Rudenko, M. B.; "Edeb Kurdy sedey hevdeyem", Ronakbr -govark kultury giþt ye, hejmar 1, Mart 1992, Stockholm, r. 73-89.

    42 Þevket, Baysanolu; Diyarbakrl Fikir ve Sanat Adamlar, ikinci cilt, Tanzimattan Cumhuriyete Kadar, Iþl Matbaas, Istanbul, 1960, r. 332-340.

    43 Rahþan[Musa Anter]; "Þx Ehmed Xan", Dicle-Firat Aylk Fikir Gazetesi, hej. 2 1/11/1962, Istanbul, neqil ji Malmsanij&Mahmd Lewend Li Kurdiatana Bakur li Tirkiy Rojnamegeriya Kurd(1908-1981), Weþann Jna N, Uppsala, 1989, r. 135-150.

    44 Ayyubiyan, Ubaydullah; irkey Mem Zn: Kurd-Faris, Tabrz Chapkhanah-i Shafaq, [1962], pp 20-35, neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 16.

    45 Husayni, Abd al Hamid; "Ahmad-i Khan va manzmah-y Mam o Zin,", Nashriyah-y Danishkaadah-y Adabiyat va Ulm nsan-ya Tabriz, 25(1352[1963] pp. 74-88.neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 28.Noteka taybet ya ku min ji Malmsanij wergirt hejmar tarxa weþandina v kovar bi v away dide: Neþriyyey Danþkedey Edebiyyat o ulm nsany Tebrz,Tebrz, no 105(bihar 1973)

    46 Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 28-29

    47 Bozarslan, M. Emn; "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan" , pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, , Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 101 Mem Zn, Ahmed Xan, wergr M. Emin Bozarslan, 3. bask, Hasat Yaynlar 1990, Istanbul.

    48 Mem Zn, Ehmed Xan, wergr tpn Latn Kurdya xwer: M. Emn Bozarslan, 1995, Uppsala.

    49 Ysuf, Abdulreqb; Þarn Klask n Kurd, wergr ji tpn Ereb: Al Þr, Weþann Jna N, 1988, Uppsala.50 Binre; Shakely, Ferhad; Kurdisk Nationalism i Mem Zn av Ehmed-i Xan, H–gskolan F–r L”rarutbildning i Stockholm, wergerra ji ngilz bo Swd: Birgitta Mekander 1985 r.4 Nav v berhem ev e: Mam und Zin: genannt Romeo und Julia der Kurden: Ðbersetzung Vorwort und Kommentare(Mnchen:Nukse, 1969) Berhem 47 rpel in. Neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 32.

    51 Malmisanl[MALMSAN­J], Mehmet; "Osmanl D–neminde Yazlan Krte Eserler" Tarih ve Toplum Aylk Ansiklopedik Dergi, say 54, Haziran 1988, Istanbul, r. 62.

    52 Kurdo, Qanat; "Derheqa þovd Mem Zna zargot þova Mem Zn a Ahmed Xan," Govar Korr Zanyary Kurd, 6(1978) pp. 78-110, neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 16.

    53 Qaz, Hafiz Mustafa; "Ahmed Xan", Roj Kurdstan/Þems Kurdstan, hej 1 Hezran 1971, Bexdad r. 52.

    54 "apekan Mem Zn Xan"; Roj Kurdstan/Þems Kurdstan, no 5-6, Ab-Eylul 1971, Bexdad, r.42-43.

    55 El, Mehemmed Enwer; Ahmed el Xan Felsefetul-Tesewwuf b Dwanh "Mem Zn", Camatul-Qeds Ysif, Maahad al Þarqyya 1972.

    56 Serphatiyeka balkþ a Asker Þamlov li ser v werger heye ku di lona 1996-an de, gava ew hatib konferansa zanist ya li ser bajarvaniya Kurdan a li Pars, w bi xwe ji Malmsanij re bahs kirib Malmisanij j ji bo min veguhazt: Gava Asker Þamlov Mem Zna Ahmed Xan werdigre ser ziman Azer, ew li Azerbaycana Sovyet li herma Kelbejar dij li w der werger dide berpirsiyarn dewlet yn ku esern edeb qmet dikin ku hjay apkirin bibnin dixin programek ku gava dora w hat ew j ap bibe. T zann ku ji ber v proses, carina hin eser bi salan dor nedidtin ku bne weþandin. Wergera Þamlov j bi v away dereng dikeve, l ew gumanek nabe ser, dibje ev proseseka normal e di v dewlet de. Di v navber de carek ew die Moskovay bi trn vedigere Kelbejar. awa ku li stasyon peya dibe end pols w digirin dibin qereqol, by ku j re bibjin ku ima ew girtine, end rojan w li qereqol dihlin paþ b mahkeme scdarkirineka berbiav w heþt meh nvan di hebs de li bin av digrin. Di encama gellek muhawelan de piþt heþt meh nvan w derdixin hember mudem am(sawc). Sawc dibje ku li gora usl pvann dewlet mala Þamlov ji yn din mestir firehtir e, ku goya w bi hle hatineka madd ya diz ji bo xwe xaniyek ji pvan mestir ava kiriye. Asker Þamlov v tham qebl nake dibje ne wiha ye, heke hn bawer nakin em herin mal bipvin, heke mezin derket cezay w i be ez hazir im bidim. Li ser v mudeam dev ji v tham berdide ca dibje tkiliyn te bi ajann emperyalzm re hene. Asker Þamlov bi þiddet v yek red dike. Gava wel dibe, mudeam derdixe wek dell thama xwe ya cassiy wergera w ya Mem Zna Ahmed Xan berpþ w dike dibje ku Ahmed Xan merivek nasyonalst e, ajan emperyalzm ye. Gava Asker Þamlov v ecba nedt dibihze, aqil di sr de namne, hema radike kursiya bin xwe li ser mudeam dide. Qrn p dikeve, pols ji derva tn Þamlov zeft dikin pirsiyar dikin ku i bye i qewimiye. Þamlov radibe li w der v dda bbingeh diguhze dibje "ez raz me ku hn i cezay bidin min l bes bihlin ku ez ji we re bjim b ka Ahmed Xan k ye. Ahmed Xan þairek Kurd e, ber niha bi ssed salan; di sedsala 17-an de jiyaye, ew li ku ajaniya emperyalzm li ku?" Tev ku bbingehiya thama mudeam diyar dibe j ji bo ku Þamlov kurs li ser w daye sal nveka din j cezay hebs didin, dere zndan cezay xwe dikþe derdikeve. Werger j di 1976-an de t weþandin.

    57 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    58 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    59 Destana Mem Alan; Weþann Riya Azad, K–ln, 1990

    60 Amed, Sadiq Bahaeddn; "Ahmed Xan", Hozanvant Kurd, apxaney Korr Zanyary raq, Bexda, 1980, r.301-352.

    61 Amed, Sadiq Bahaeddn; "Ahmed Xan", Hozanvant Kurd, apxaney Korr Zanyary raq, Bexda, 1980, r.310.

    62 Kurdo, Prof. Qanat; "Nbara Ahmed Xan", 22 4 1980, neapkir, di arþva Mahmd Lewend de.

    63 Sevgen, Nazmi; Douda Krt Meselesi, Harb Akademisi Basmevi, 1970, neqil ji Bulut, Faik; Devletin G–zyle Trkiyede Krt syanlar, Y–n, 1991, r. 305

    64 Kurdo, Prof. Qanat Tarxa Edebiyata Kurd, Weþann Roja N, Stockholm, 1983 cild 1-.

    65 Kurdo, Prof. Qanat; Tarxa Edebiyata Kurd, Weþann Roja N, Stockholm, 1983 cild 1-, r. 107.

    66 Kurdo, Prof. Qanat; Tarxa Edebiyata Kurd, Weþann Roja N, Stockholm, 1983 cild 1-, r.113.

    67 Kurdo, Prof. Qanat; "Derheqa Þovd Mem Zna Zargot þova Mem Zna Ahmed Xan,Govar Kor Zanyary Kurd, cild 6 1978, Bexda. r. 79-110.

    68 Kurdo, Prof. Qanat; "Nbara Ahmed Xan", 22 4 1980, neapkir, di arþva Mehmd Lewend de.

    69 "Þeyh Ahmet Hani", Yurt Ansiklopedisi, Anadolu Yaynclk A.Þ. Istanbul, 1982, Cilt 5, madda Hakkari, r. 3360.

    70 Shakely, Ferhad; Kurdisk Nationalism i Mem Zn av Ehmed-i Xan, H–gskolan F–r L”rarutbildning i Stockholm, wergerra ji ngilz bo Swd: Birgitta Melander 1985 Bozarslan, M. Emn, "Roja ku di tartiy de hilat: Ehmed Xan" , pþgotin, Mem Zn, Ehmed Xan, Wergr tpn Latn Kurdiya Xwer: M. Emn Bozarslan, 1995 Uppsala r. 99.

    71 Umer, Feryad Fazil; Edeb Kurd, Le bilawkirawekan Xwndin Kurd, Berlin 1986 r. 74-91.

    72 Chan, Perwz; Mem Zn, Navenda Weþann Ferheng Edeba Kurd(ntþaratil Selahaddn Eyyb), Urmiye, 1988.

    73 Chan, Perwz; Ferhenga Nbar, Ahmed Xan, Vejandina Perwz Chan, Nawenda Weþann Ferheng Edeba Kurd( ntþarat Selaheddn Eyyb), 1367 Urmiye.

    74 Hassanpour-Aghdam, Amir; The Language Factor in National Development: The Standardization of the Kurdish language 1918-1985, Doctoral dissertation (Urbana, Illinois: University of Illinois, 1989).Neqil ji Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 cild 1, r. 33.

    75 Hesenpr, Dr. Emr; "Gel Kurd destelat syas le Mem Zn Xan da", Gzng govark werzaney ferheng-edeb ye, hejmar 12, havna 1996-an, r. 15-20.

    76 Akg–z, Yard. Do. Dr. Namk, "Ahmed-i Haninin Mem u Zin adl Mesnevisi ve Klasik Edebiyattaki Yeri", Trk Dnyas Araþtrmalar, No 67, Austos 1990 r. 127-138

    77 Borekey(Safzade), Sidq; Mjy wjey Kurd, du cild, ntþarat Nac, Bane, 1370, cild 2, r.410-417.

    78 Borekey(Safzade), Sidq; Mjy wjey Kurd, du cild,ntþarat Nac, Bane, 1370, cild 2, r

    79 Rhan, Baba Merdx; Tarx Meþahr Kord,Urefa, Ulema, Udeba, Þuera, (kitb s cild e)Cild ewwel, apxana Siruþ, 1364 Tehran, r. 212-214.

    80 Kaya, Zeynelabdn; "Pþgotin", Nbar, Ahmed Xan, Weþann Roja N, Stockholm, 1986("Kaya" gotineka bi Tirk ye bi mana "Zinar" t, ku Zeynelabdn Zinar herdu j wek paþnav ji bo xwe bikar anne.M.C)

    81 Zinar, Zeynelabidn; "Eqdeya slam ya Ehmed Xan, ira kovara kultur, -kovara komeleya nivskarn Kurd li Swd, hejmar 3, lon 1995, Stockholm r. 18-21

    82 Zinar, Zeynelabidn; "Eqdeya slam ya Ehmed Xan, ira -kovara kultur, -kovara komeleya nivskarn Kurd li Swd, hejmar 3, lon 1995, Stockholm r. 19.

    83 Ktabu Rehber San, telf: Ehmed Hilm Qox el Diyarbekir, la Þr Eqde, Þerha Eqda Þx Ehmed bin lyas el Xan, Þubat 17, 1984.

    84 Zinar, Zeynelabidn; Xwendina Medres, Pencnar, Stockholm, 1993 r.79-86.

    85 Þakel, Ferhad; "Ahmed Xan: war Þir", Mamostay Kurd, jimare 11-12, r. 6 Stockholm-Swd, 1991.

    86 Kaya, Þefk; "end Þirn Ehmed Xan", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 5

    87 Wehb, Tewfq; "Yek d Wne le Þir Felsefey Berz Ehmed Xan", kovara Deng Gt Taze, jimare: 2, Bexda, sala 1943-yan, r. 28, neqil ji Mamostay Kurd, jimare 11-12, r. 4, Stockholm-Swd, 1991.

    88 Wel, Dr. Abbas; Hevpeyivn, Gizng hejmar 2, Hudiksvall, Swed, r.7-12.

    89 L[ewend], M[ahmd]; " Ehmed Xan", Ddar, Kovara Yektiya Ciwann Kurd li Swd, hejmar 3, September 1992, Stockholm.

    90 Hcib, N.; "Di mem Zna Ehmed Xan de Astronom", Ndem, hejmara 8-an, 1993, J”rf”lla/Sweden.

    91 Dar, Hejar; "Niþtimanperweriya Xan", Aso, hejmar 2-3, Beyrt, 1993, r.2.

    92 Dar, Hejar; "Niþtimanperweriya Xan", Aso, hejmar 2-3, Beyrt, 1993, r.96.

    93 Chyet, Michael L.; And a thornbush sprang up between them": Studies on "Mem Zn", a Kurdish romance. UMI Dissertation Service, 1991 du cild.

    94 Umer, Heyder; Ahmed Xan Fl-Melhemel-Þrye Mem Zn, C tarxa ap ne diyar e, l li bin pþgotina nivs Heleb f 25 6 1991 heye.

    95 Bazd, Vazgal; "end Qesdeyn Ehmed xan di destnivsarn Mele brahm ziving da", Roja N -kovara huner and edeb, Stockholm 1995, hejmar 42 43.

    96 M. B. Rudenko; "Heizvectnike ctixi Axmede Xani(Þirn Nenaskir yn Ahmed Xan). Narod Az Afrk 1961, No:3 ya neqil dike siv, Zera; Helbestn Xan, Roja N-kovara huner and edeb, Stockholm 1995, hejmar 44-45(her du hejmar bi hev re derketine M.C).

    97 Rudenko, M. B.; "Þirenezanrawekan Ahmed Xan", Gzng, no: 9, october, 1995, Hudiksvall, Sweden. Y ku ev lkolin kiriye Soran hin jrenot j re nivsne Qareman alak e. r.36

    98 Hesenpr, Dr. Emr; "Pdanewey kitb Ferhad Þakel. Nasyonalsm Kurd le Mem Zn Ehmed Xan da, Bruksl, Enstty Kurdy Bruksl 1991, 146 lapere", Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 3-11.

    99 Blau, Joyce; "Ehmed Xan: Jiyan Berhem", wergranewe le ngilziyewe Hriþ, Pdanewe: Haþim, Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 12-16.

    100 Mrawdel, Dr. Kemal; "Axawtink le gel Xan da", Gzng, no: 9, october, 1995, Hudiksvall, Sweden, r. 17-22.

    101 Teyfur, "Dmen Jin le Mem Zn Xan da",Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 23-27.

    102 Miho, Þakir; "Xan Behreke bbin", Gzng, no: 9, october, 1995, Hudiksvall, Sweden, r. 28.

    103 Husam, Kerm, "Bonk Serpy", Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 29.

    104 Sof, Rehman; "Ehmed Xan K bwe kirdwe?",Gzng, no: 9, october, 1995, Hudiksvall, Sweden, r. 30.

    105 Hd; "Nasandin Namilkeyek le ser Xan",Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 31.

    106 Alaeddn, Seccad; "Ehmed Xan (1650-1706)",Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 31.

    107 Hd; "Nasandin Namilkeyek le ser Xan", Gzng, no: 9, october, 1995,Hudiksvall, Sweden, r. 31.

    108 Bruinessen, Martin van; "Mem Zna Ehmed Xan Rola w ya di neteweperweriya Kurd de", ira kovara kultur -kovara komeleya nivskarn kurd li Swd, hejmar 4 Stockholm, kanna pþn 1995, r.3.

    109 Bruinessen, Martin van; "Martin van Bruinessen Holl”ndsk kurdolog och socialantropolog", Svensk-Kurdisk Journal, Nr. 4/1985, rgng 1, Sverige.

    110 Bruinessen, Martin van; Aa, Þeyh ve Devlet, Krdistanin sosyal ve politik –rgtlenmesi, zge yaynlar, Ankara, wergera Tirk ji kitba ngilz ya ku nav w li jor derbas b. Wergr: Remziye Arslan, r.331 449.

    111 Alakom, Rohat; "Krt Ulsal Manifestosu 300 Yaþnda", zgr Politika, rojnameya rojane ku li Almanyay derdikeve, hejmarn navbera 11-17 lona 1995-an.

    112 Dara, Dilbixwn: Felsefeya Ahmed Xan, nsttuya Kurd-Berlin, Tebax 1995

    113 Bulut, Faik; Ehmed Xannin Kaleminden Krtlerin Bilinmeyen Dnyas, tmzamanlar yaynclk, Hezran 1995 Istanbul.

    114 Alpaslan, Ismet: Her Y–nyle Ar, Ankara, 1995, r. 186-187.

    115 Boyik, Esker; "Rohilatzanay Uriset Ahmed Xan", Azad, 17-23 Eyll 1995, Istanbul

    116 Boyik, Esker; "Rohilatzanay Uriset Ahmed Xan", Azad, 17-23 Eyll 1995, Istanbul

    117 Dilgeþ, Felat; "Ehmed Xan Ramana Dewlet", Ndem -kovara huner, edeb and, no: 15 1995, Stockholm, r.33.

    118 Pakdemir, Mahmud; "Berhemn Ehmed Xan", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 2.

    119 Naroz, Emn; "Ehmed Xan Mem Zn di berhemn biyan de", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 3-4.

    120 Blau, Prof. Joyce; "Jiyan Berhemn Ehmed Xan" y ku ji Frensiz wergerandiye Kurd: Malmsanij. Esas ev nivsar, gotara Blau e ku roja 27- gulana 1995-an li Stockholm di "Konferansa Ehmed Xan" de hatib pþkþkirin. ngilziya w wek me ber j bahs kir hate wergrerandin di kovara Gzng de derket, Frensiziya w j hat wergerandin ser Kurmanc, pþiy di hejmara 3-yan a iray de, piþt re j di Armanc de hat weþandin.

    121 El, Nhad; "300 serreya nuþtuþ Mem Zn hewn Ehmed Xan", Armanc, hejmar 4(162), iriya Pþn 1995, r. 27 Ev maqaleyeke Zazak ye ku bi munasebeta s sed saliya ronahdtina Mem Zn hatiye nivsn.

    122 Ciwan, Mrad; "Br baweriyn Ahmed Xan yn felsef tesewwuf", Armanc, hejmar 4(162), iriya Pþn 1995, r. 14, "Mem Zn keng jiyane?" her eyn hekmar r. 26.

    123 Bozarslan, M. Emn, "Mem Zn xezneyek e", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 6. Ev gotbjek e ku ji Armanc Emn Naroz, Hesen Mizgn Remz Kerm bi munasebeta s sed saliya Mem Zn bi Bozarslan re kirine.

    124 Resl, Prof. zzeddn Mustefa, "Dewra Xan dewra zrn e", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 21. Ev nivs gotarek e ku di 8- oktobera 1995-an de di semnera Stockholm de hatib pþkþkirin. Ev semner ji al Komeleya Nivskarn Kurd li Swd hatib lidarxistin.

    125 Ev Mem och Zina bi ziman Swd, varyanteke Mem Alan e dramayeka radyoy ye ku bi hev re ap bne. Robert Alftan ji ngilz wergerandine Gisbert J”nicke j pþekiyek ji kitb re nivsye ku di v pþekiy de behsa Ahmed Xan j t kirin. (Binre J”nicke, Gisbert, "F–rord", Mem och Zin, Revolt F–rlaget, Helsinki-Finlandiya, 1980 r. 5-11)

    126 Blau, Prof. Joyce; Mmoire du Kurdistan, Paris, weþann Findikly, 1984.

    127 Qeredax, Mehemed Al; "Xiþtiyekem le saxteman binaxey /Dwan Xan/ da be bney ssedsaley Xanyewe", Rengn, h. 80, 15 Hezran 1995 r.10, 11, 27

    128 Mela Kerm, Mehemed; "Le pþewazy brewery ssed saley Mem Zn Xan da. Bozerslan giyank tazey kirdewe be ber em þakarey edeb Kurd da", Rengn, h. 80, 15 Hezran 1995.

    129 Drsim/Memo; "Ehmed Xan þoreþger tkoþer erxa xwe b", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 5.

    130 Koh, Hiþyar; "Ramana E. Xan", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 8.

    131 Marn, Tengezar; "Nav nþann (Mem Zn)a M. E. Xan", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 27.

    132 Berzo; "Xan ziman Kurd", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 33.

    133 Gund, Hewar; "Durv Huner y roka Mem Zn", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 4

    134 Rezo; "Xwedkirin guhdana zarokan di civaka Kurdye kevnar de", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 64.

    135 Dilovan; "end helbestn (Xan) n nehatine apkirin", Pirs, hejmar 7-8, sal 3, zivistan 1995-buhar 1996, r. 86.

    136 Ayhan, Medeni; Krdistanl Filozof Ehmed Xan, Ankara, 1996

    137 Ayhan, Medeni; Krdistanl Filozof Ehmed Xan, Ankara, 1996 r.388 298-299

    138 Þakel, Ferhad; "Ssed Saley Mem Zn Xan", Mamostay Kurd, hejmar 29, buhara 1996-an, Stockholm.

    139 Clemrg, ; "Xan Xan"; N Roj, 11-17 iley Pþn, Istanbul.

    140 Bozarslan, M. Emn; "Mem Zn xezneyek e" Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 6.

    141 Bozarslan, M. Emn; "Mem Zn xezneyek e", Armanc, hejmar4(162), iriya Pþn 1995, r. 6.

    142 Piþt re beþek ji teblxa Sabah Karay di kovara mehane ya bi nav Nbihar de derket. Binre; Kara, Sabah; "Mem Zn de Felsefn Hebn", Nbihar, hejmar 37, iriya Pþn 1995, Istanbul, r.3-18

    143 Nbar, Mehnameya and, huner, edeb hejmar 37, iriya Pþn 1995, Istanbul.

    144 Di v konferans de yn ku li ser Ahmed Xan Mem Zna w rawestiyan ev beþdar bn: Dr. Kemal Mrawdel, Dr. Ali Kl, Cemþid Bender, Hseyin Kartal, Rohat Alakom, M. Emn Pncwn, Mehmet Dewran, Dilbixwn Dara, Selim Frat, Abdurrahman Durre, Joyce Blau, Ahmed Tigris, kbal Hacib, Xemgn Brhat, Ozan Serhat, . Þerf Wanl Mehemmed Sed Hesen. Li gor agahdaryan, Dr. Ali Rza Arslan ji hatb vexwendin, l ew di v konferans de beþdar nebb.









    Maf Kopkirin &kopbike; PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane. Tev maf parast ne.

    Weandin:: 2003-07-04 (4187 car hat xwendin)

    [ Vegere ] | PRINTER





    Malper TV yn, Kurd Kurdistan, Yn, Poltk, Ne, Civak Huner : - Vir-Rupela-LnknN ye.
    ___________________________________________________________________


    Malper TV yn Tirka, Yn, Ne, Poltk Civak : - Vir-Rupela-LnknN ye.

    | PUK-Meda | PDK-Baur | PDK-Baur | PDK-Xoybun | PDK-Rojhilat | AlParty | Kurdistan Media | kdp6 | Xebat | PWD - K | KRG | Peyamner |


    PDK - XOYBUN.Com 2003 All Rights Reserved
    Email : xoybuncom@yahoo.de

    Ev malper her bash bi 1024x768 IE 6.0 t xuyakirin

    Content Naverok






                    
    Google