Mirîşk an welat .... ?
(602 gotin) (3811 car hat xwendin) 
a - Mîr, Çerçî û Xudîyê Dikana ... !
Berê wextan li Kurdistanê çerçî hebun û li bajêrên Kurdistanê jî xudan dikan hebun. Eslên hinek xudîyê dikana zarokên devşîrmeyê Tirka bu.
Li Kurdistanê di nav bajêran da Osmanlî wek dagirger bi cîh bivun. Lê ku Kurd li bajêran ji ber xişma Osmanlî ditirsîyan û bi angorê daxwazên wan tevdigerîyan. An jî hinek Kurd ji dil xwa firotibun Osmanlîya. Wan xwa firoşa, digotin em jî, ji wenin.
Hinek Kurdên qehreman jî, ji dagirkerîya Osmanlîyan razî nebun, li hember wan şerê azadîyê bi qehremanî dimeşandin. Lê ku li gundan Kurd zêdetir Kurd bun û gava li wan zor bahata, xwa li çîyayên Kurdistanê diparastin.
Hinek Kurd jî digotin bira mîrîşka min û dîka min nemire, berx û pezên min wenda nebe, û xolika xanîyên min xirab nebe, kîjan Kurd tê kuştin, bira were kuştin.
Hinek çerçîyên eslên xwa Kurd bu jî lêku paleyê xudan dikana bu. Pirrê wan çerçîyana kesên zanayîbun. Çerçî diçun gunda piştê tehsîldaran wan Kurdan bi firotana tiştên xudîyê dikana dixapandin. Malik bi her awayî bi Kurdan dişewitî. Ango Çerçî û xudîyên Dikana şîrîgê hev bun.
Îro jî, çerçîyên berjewendîyê îdeolojîya dagirgerên Kurdistanê, di nav meda digerin. Disajî malik bi her awayî, bi Kurdan dişewite. Dibe em peşî li van çerçîyana bigirin.
Di her demên dîrokêda Osmanlîyê qirêj fermana kuştina Mîran, berpisyarên eşîran, berpisyarên rêxistin û civatên Kurdan bi tevkujîna Kurdan bi cîh anîbun. Osmanlî hinek Mîran, berpisyarên eşîran, berpisyarên rêxistin û civatên Kurdan ên nekuştibun jî, wan ji Kurdistanê derxistibun, ên mabun jî, ji tirsa dengê xwa dernedixistin.
. . .
b - Sazî û Dezgehên Osmanlî
Wek tê zanîn Devleta Osmanlî li Kurdistanê seran ser li navan bajêran merovên xwa bi cîh kiribun. Eslên wan kesan, devşîrmeyê Tirkan bun. An jî ji wan hinek Tirk bun. Devleta Osmanlîyan karên curbe cur dabu wan kesana. Ji wan kesan hinek li karên asayîşê mize dikirin. Hinek li karên huquqê mize dikirin. Hinek endamên sîxurîyê ( muxabarat, Mît ) bun. Hinek berpisyarê nehîyabun û van kesana mesulên leşkeranjî bun. Hinek berpisyarê bajêran ( Valî ) bun. Hinek tehsîldar bun. Tehsîldar li ser bêdêrên, li gom û tewlan digerîran hebuna kî heba ji wan ji sedîra çend ( % ) distandin û didan Omanlîyan. Ji wan kesan hinek li bajêran Muxtar bun. Hinek Parêzger ( Avukat , Dava Vekîlî ) bun. Hebuna Kurdistanê a ser erd û a bin erd dixwarin.
Hina jî ji tê dîtin palêyên Osmanlîya wek qimik - qimil bi navê Turkmena li başurê Kurdistanê erişên qirêj dibin ser rêxistinê Kurdan. Turkmen dixwazin hubuna Kurdistanê bi alîkarîya Tirkên îro bipelixînin û nefta ( Benzîna ) Kurdistanê a li Kerkûkê bixin destê Tirkan. Çend, sed salên din jî Tirk bikaribin hebuna Kurdistanê bixwin. Turkmenen li Kerkukê macirin ...., ji boy Kekûk werê parêzandin hewceye Turkmen ji Kekûkê were derxistin. Bi vî rewşa hanê Tirk bi alîkarîya Turkmena ewê bikaribin, xewa xwaya Pan - Turkîzmê bi cîh bînin ...!
. . .
Osmanlî ji bonaku Kurd rojek nevin xudîyê axa xwa, bi nav wan diketin û bi tevkujîna Kurdan, kesên kêr hatî bi hovîtî dikuştin. Û digotin bi vî kirina me, ''wana wextekî dur û dirêj nikarin bivin devlet''.
Ji bona rastîyên van sedemana, hewceye dawî li dagirgerîya dagirgerê Kurdistanê were. Bawerim hewceye em kurd ji bona vî daxwazê ji dil dilxwazbin.
Bi daxwaza Kurdistanek serbixwa yekgirtî û azad silavên biratîya Kurdewarî ji boy we dişînim.
. . .
03. 01. 2005
Ali Cahit Kıraç
alicahitkirac@yahoo.de
alicahitkirac@hotmail.com
|