PARTIYA DEMOKRATA KURDISTAN - XOYBUN

PDK - XOYBUN



Barzan vedigere Kurdistan


Di 14 tebaxa 1958an de general Abdulkerim Qasim dest datne ser hukim melk Iraq ji ser text tne xwar. d r ji Barzan penabern kurd re vebb ko vegerin ser axa bav kalan. Her wiha hukmeta n j destr dab ko Barzan vegere welat xwe. Hinek penabern kurd li Sovyet man, l yn din bi kfxwe bi def zirne vegeriyan Kurdistan. Barzan hevaln xwe di ser Romanya, Bulgarstan ekoslovakyay re n Misir li wir j Cemal Abdulnasir ziyaret kirin.

ax Barzan di 6 iriya pan de li Bexday ji balafir peya dibe, mna qehremanek netewey t himbzkirin. Bi sedhezaran kurd li meydan li benda w bn. Her wiha general Qasim j hatib piya w. D hevdtina Barzan Qasim ne bi v ten bima d herdu serokan li ser pirsgirka kurd ya Iraq car bi car bihatina cem hev ji bo areserkirin guftgo bikirana.

Bi vegera Barzan re Partiy dsa xurt bb dest bi xebateke njen kirib. Part d ekere kar dikir dikarib aral xebat bikira. Rewa n hem li Kurdistan hem j li Iraq azad rehetiyeke berbiav anb hol. L d ev j zde dom nekira. Pirsgirkn civak netewey r ne dida ko ev azad rehet zde dom bike.

Yek ji wan pirsgirkn sereke ew b ko Misir Iraq dixwastin bi hev re Komareke ereb damezrnin xwedgirav xwe xurttir bikin. L di reweke wisa de Kurdistan mna pereyek v komar dihat hesibandin. Ev rew bik ne li gora fikr Barzan kurdn din b.

Di nav leker ereb de j pirsgirkn bingehn hebn. Gelek ji generalan ne dixwest ko yektiyeke wiha pk b. Her wiha di pirsa kurd de j nakok hebn. Gelek ji nav serokn lekeran njadperest bn pirsa kurd ji bo ax ko kurd bi hz bn qebl dikirin. Wan bi v away dixwest xwe bi hz bikin dsa r bibin ser kurdan.

Dewlet bi v niyet p xebata rxistinan azad kir l pitre wan bi xask da pber hevdu. Hukmet dsa soz bext xwe ji br kirib. W dor bi dor rxistinan ji ort da al pitre j kovar rojnameyn kurd qedexe kir. Bik Qasim ji nakokyn nav rxistinan j stfade dikir. L ew bi w j nema xwest di nav ern kurdan Barzan de j nakok derxe. di v away de j ba bi ser diket.

Barzan bi v rew gelek diiya. ax li Moskovay bedar prozkirina orea Oktobr b, gil gazinn xwe ji berpirsiyarn hukmeta Sovyet re pk kirin. L wan bi ten Barzan guhdar kirin pitre j bdeng man.

Pit ko Qasim muxalefeta din belav dike, dor t ser kurdan bi taybet j Barzan. Ji ber nakokiyn reforma ax gelek serokern kurd ek hilgirtibn r dibirin ser hzn leker. Ji xwe Qasim j ev rew bi zanebn hazir kirib. Pit ko dt di nav kurdan de nakokiyn girng hene, di lona 1961 an de r bir ser Kurdistan. P bi balafiran Kurdistan da bombekirin pitre j du tumen leker iyandin welt.

Barzan Partiy fm kiribn ko ew nikarin bi v ekl kurdan biparzin. Pwst b ko ew dest bi berxwedan bikin. Li ser v biryar hat girtin Barzan tev 400 pmergeyn xwe derket ser iyay Metnan herma Berwar. er ekdar pir lawaz dest p kir, l di nava demeke kin de aral belav b. Pmergeyan roj bi roj ax ji dest dijmin rizgar dikirin rn dijmin j bi hostet diikandin. Di er de bi hezaran lekern ereb hatin kutin.

Ji hlek ve serhildana kurdan ji hlek ve j nakokiyn nav rxistin hzn ereban, hukmeta Qasim roj bi roj qels dikir. Her wiha muxalefeta ereban j ji bo armanca xwe, orea kurd pir girng dipejirand. Ji bo ko bi serkevin Qasim ji ser hukim daxnin, pitgiriya kurdan rebrn wan pwst didtin. Ji lewre j car bi car xwestin ko bi serokatiya ore re tkevin pwendiy hevkar bikin. Kurd j bi ert bidestxisitina otonomiya kurdan hatina demokrasiy li Iraq ji bo xebateke wiha amade bn. Nnern kurd berpirsiyarn Koalsyon end caran hev dtin biryar girtin da ko hukmeta Qasim ji ser hukim hilwenin.

Koalsyon di destpka sibata 1963an de dest bi xebata xwe kir. Ji hlek ve grev boykot ji hlek ve j serlekern muxalf r birin ser Qasim hukmeta w. Baasiyan di demeke kin de hukim xistin destn xwe general Qasim kutin. "Serokatiya Konseya Netewey ya oreger" ango Koalsyon Abdulselam Arif weke serokkomar Hesen al-Bakr j weke serokwezr hilbijartin.

Koalsyon ji Baas Nasirstan pk dihat. Koalsyon wezrn hukmet di nav hev de par vekirin du heb j dan kurdan. Li gor wan pirsa kurd j bi v away hel bb. Tev ko kurd bi ert ko otonomiy bi dest bixin pitgiriya wan kiribn j, qet behsa wan nedib.

Kurd nikaribn dev ji otonomiya xwe berdin. Ji ber ko niha garantiya tu titek tune b ax ne li gora hesab hukmet bya, dsa dikarib r bibe ser kurdan. Ji lewre j Barzan di serokiya Celal Talaban de end nnern kurd and Bexday da ko li ser pirsa kurd bigjin biryarek. Pit end car yn hatin, nqa dilhitin di dawiy de j yina cem Cemal Abdulnasir bi "erkirina" w, hukmet otonomiya qism ya kurdan qebl kir.

Kurd her tim ji bo atiy amade bn di v away de car bi car gav avtibn. V car j xwe hazir dikirin da ko dev ji ekan berdin. L ta niha j tu garantiyek tune b. Pwst b ko Kurdistan azad bibe kurd di nav axa xwe de bibin xwed erk desthilatdar.

L pit ko Koalsyon dest dan ser hukim, fermana komunstan derxist. Mlsn hukmet di demeke kin de bi hezaran komunst kesn ep kutin. Hing gelek komunst bi taybet j endamn PKI y, ko heta niha orea kurd bi xaynt ajantiya emperyalzm scdar dikirin, d xwe avtibn bext kurdan hatibn Kurdistan.

Bik Barzan Partiy ev ann bra wan, l wan nikarib van merivan bi pa ve binin kutin. Pit ko PKI di Kurdistan de bi c b, d xwe beek ji orea kurd dihesiband ew "pver" dipejirand. Endam algirn ko ji ber dest Baas rizgar bbn, li Kurdistan bi c bn bn xwediy kampn xwe.

Hukmeta Yektiya Sovyet heta daw pitgiriya Qasim kirib. L pit ko hukmeta n dest bi kutina komunstan kirib gelek ji wan j xwe avtib tor bext kurdan, hukmet nisana 1963an de siyaseta Qasim a li hember kurdan di rojnameya Pravday de rexne kir. Nivsa ko di rojnamey de derketib pitgiriya mafn kurdan j dikir. Berpirsiyarn Sovyet bi v j neman di medyay de car bi car hukmeta Iraq rexne kirin pitgiriya orea kurd kirin.

Her wiha di v dem de Yektiya Dewletn Amerkay j nzkay li pirsa kurd dikir. Bi v armanc nameyek ji Barzan re dinin j daxwaza pwendiyan dikin. Ew di namey de pitgiriya xwe ya Kurdistaneke otonom j diyar dikin.

Plann Yektiya Komara Ereb j ko ji dewletn Misir, Iraq Sriyey ve pk dihat, di 17 nsana 1963an de bi daw hat. Hukmeta Iraq dixwast pirsa kurd bi Yektiya Komara Ereb ve girde. L Barzan kurdn din v qebl nedikirin. D ev "Komar" an j federasyon bi ten mehek dom bikira neketa jiyan.

Hukmeta Iraq di gulan de piraniya lekern xwe and Kurdistan. L Barzan h j dixwest pirsa kurd bi riya atiy hel bike. Ji bo w j Barzan doz ji serokwezr Hasan al-Bakr kir ko li gor ertn pvajoya atiy gav biavje pirsa kurd bi v riy areser bike. Barzan ji bil v bala al-Bakr kiand ser leker ereb ko Kurdistan seranser dager kirib.

Bersva al-Bakr b hepiskirina nnern kurd ko ji bo hevdtinan li Bexday bn. Di destpka hezran de j li Suleymaniyey nz 300 kurd hatin girtin wendakirin. Hukmeta mirdar bi v j nema. W ji bo kutin an j girtina Barzan 100.000 dnar j pk kirib.

Hukmet di v er de ji s hlan ve r birib ser Kurdistan: Amediy, Rewandz/Barzan Koy Sancaq. Her wiha nz 5000 leker Sriyey j bedar v r bbn. Nz 200 gund seranser hatin ewitandin wrankirin. Bi hezaran jin zarok hatin qetilkirin. Cuntaya Arif al-Bakr biryar dab ko v car doza kurd ji bin ji ort rake ji lewra j Kurdistan seranser wran dikir. L tekoern kurd di serokatiya Barzan de, bi er gerillay leker ereb car bi car ikandin di droka kurdan de lehengiyn bhempa pk ann.

Hukmeta Iraq dsa bi Sovyet re pwend dan wan kiand aliy xwe da ko dev ji rexneyn xwe berde pitgiriya kurdan neke. Li ser daxwaza Sovyet, Moxolistana ko demek ber di Yektiya Neteweyan de doza kurd anb ziman, v pniyara xwe bi nde kiandib. D Barzan li ser v rew wiha bigota:

"Em ne di w baweriy de ne ko em d mafn gel xwe bi pwendiyn di nav lordan de wergirin. Em d v serkeftin bi tekona xwe ya proz ekn xwe bi dest bixin."

Bi rast j pmergeyan tekoneke wsa bhempa dabn ko caikan dev ji ekan berdabn leker dijmin j xwe bi nde vekiandib. Di iriya pn de gel kurd axa rizgarkir bi git ji dest dijmin derxistib.