PARTIYA DEMOKRATA KURDISTAN - XOYBUN

PDK - XOYBUN



ALAYA KURD
Mahmd Lewend

ALAYA KURDSTAN



Wek her millet, Kurd j xwedy alek ne. Ala Kurdan a ku ro t bikarann sor, sip, kesk e di navna w de j rojek zer heye. Ev al di 1920-an de ji al Teklat ctmaye Cemyet ya Kurdan ve hatiye tesbtkirin.

Mistefa Paa Yamlk yek ji muessisn Teklat ctmaye Cemyet ye ku ikl ala Kurd tesbt kirye di hukmata x Mehmd de j bye wezr, berpisyar rojnama nv resm ya v hukmat; Bang Kurdistan, ne dr e ku ala Kurd ya x Mehmd ku di 10.10.1922-an de hatiye tesbtkirin j bi pniyara w hatibe qeblkirin.

Her millet, netewe, xelk dewlet aleke wan heye. Al nana huwyeta wan e, sembola hebna wan e. Ala her millet bi iklek ye, reng semboln w bi awayek ye. Wek her millet, Kurd j xwedy alek ne. Ala Kurdan a ku ro t bikarann sor, sip, kesk e di navna w de rojek zer heye.

Di tarx de Kurdan keng al, an j sembolek ku na al bigre bikaranne, em ba nizanin. L ew Kurdn ku ev ser 6-7 hezar salane ku li Kurdistan, yan li cih xwe y nuha dijn, bguman wan j gelek dewlet maret avakirine. wek her dewlet maretn qedm, wan j miheqqeq alek, an j li na al sembolek bikaranne. Yan ew dewletn wek Mittan, Hurr, Subar, Xald, Kardox, Kas, Med hn gelekn din ku di tarx de rolek mezin lstine, leker kirine, bajar medeniyet avakirine li gor tarxzanan j bav kaln Kurdan in, div ku xwed al bin. Dsa ew maretn Kurdan, wek edad, Merwan, Botan, Soran, Erdelan, Bahdnan hn gelekn din, her end nv serbixwe bn j, l li mizgeftan bi nav mrn wan xutbe dihatin xwendin, xwed leker qesr avahyn mezin bn. Ev maretn ku endsed salan li Kurdistan hukum kirin, gerek alek an semboleke wan a ku li na al bi kar diann hebya.

Mr Bedirxan (1802-1868) ku seranser Kurdistan di bin hukm w de b, xwed pere top tifing b. Li ser nav dewleta xwe pere derxistib. H w wext tkil bi Ewrpay re danb, ji bo birvebirina dewleta xwe xwendevan andib Ewrpay. Li ser Gola Wan ji bo parastin tcareta dewleta xwe ktyn þer tcaret dab kirin. Gelo meriv dikare bibje ku Mr Bedirxan ku hewqas tit kirye, b al be. Bguman na! L ji ber ku tu belgeyek ji dewra ber di dest me de tuneye, em nizanin aln wan awa bn.

Wex efsane her Kurd bi roka Kawa dizane. Kawa hesinger e. Ptimalek w heye. Pit ku li hember Dehaq bi ser dikeve, dibe hukumdar welt ptimala xwe j wek al bi kar tne. Her end efsane ye, l tde al hatiye bi kar ann.

Dsa di klaskn Kurd de j gelek ar nivskarn Kurdan wek gotin al bi kar anne. end mnak:

Zalim kuþtim epal,

Nazik, qenc delal,

Bn hcaba zilf xal,

dek ala tox.

(Ji Dwana Melay Cizr, 1407-1481)

Bejn bala tox ala

Min kirin vkra mitala

eka terhn wala

Dil ji min bir, dil ji min.

(Ji Dwana Melay Cizr)

L me hv wasiq e ez feqr

Jr alaya te bim roja -esr.

(Ji Mewluda Melay Bat, 1417-1491)

Ya Reb man dixwazin em midam

Jr alaya Muhemmed wesselam.

(Ji Mewluda Melay Bat)

þaret wehy- telwh radet vn qudret n,

Ceman qels betel merd lwa ala, alem nan.

(Ji Nbara Ehmed Xan, 1651-1706)



Ala Kurd ya ro


Ala Kurd ya ku ro ji al herkes ve t qeblkirin keng, awa ji al k hatye kirin bi ba ne diyar e. L bi qas ku ji belgeyn hey t fm kirin di destpka saln 1920- de ji al rxistinn Kurdan n w dem hatiye kirin tesbtkirin. Mesela w wext Kurdistan Teali Cemiyet li ser qerta huwiyet a komel "zemna w kesk li ort j rojek" alek Kurd apkirine ku ev al j "Katib Umm y komel Zeynelabidn kirye" (1).

Li gor Zinnar Slop (Qedr Ceml Paa) ala Kurd ya royn ji al Teklati ctmaye Cemiyety hatye tesbtkirin ku ikl w weha ye; li jor reng sor, di navn de sip, li ser sip roj li bin reng kesk wek ala mill ya Kurdan tesbtkirine lan kirine.

Her end di dest me de tu belgeyek din an j rismek al ya w wext tuneye, l dsa j li gor gotina Zinar Slop em dikarin bibjin ku Ala Kurd ya ku ro ji al herkes ve t qeblkirin di 1920- de ji al Teklat ctmaye Cemyet ya Kurdan hatye kirin (2).

Di 1921-an de Mistefa Paa Yamlk li gel hin ji muessisn Teklat ctmaiye Cemiyet; Xell Rami Bedirxan, Kemal Fewzi, Mewlanzade Rifat dixwazin biin Kurdistana Bar, l ngiliz nahlin ew derbas bin, ten Mistefa Paa Yamulk ji ber ku ji Silmany ye, derbas dibe. Mistefa Paa die Silmaniyey di hukumeta Kurd ya ku di 10.10.1922-an de di bin hukumdarya x Mahmd Berzenc de t avakirin, dibe wezr perwerdekary (2). Her w dem ji al x Mehmd ve alek Kurd hatib qeblkirin pl j apkiribn (3). Di dest me de ev al j tuneye ku em bibjin ikl w awa b. L ji ber ku Mistefa Paa Yamlk yek ji muessisn Teklat ctmaye Cemyet ye ku ikl ala Kurd tesbt kirye di hukmata x Mehmd de j bye wezr, berpisyar rojnama nv resm ya v hukmat; Bang Kurdistan, ne dr e ku ala Kurd ya dewra x Mehmd j bi pniyara w hatibe qeblkirin.




Rism Ala Kurd-1928

Ronakbr siyasetvann Kurdan yn ku di saln 1900-1928-an li Kurdistan li stenbol di nav komele cemiyetn Kurdan de karkirine an damezrandine, piraniya wan pit saln 1925 1930-y hatine li Sriye bi cih bne. Her w wext j bi nav Xoybn rxitinek avakirine. Ji wean kitbn ku w dem li ser nav Xoybn derketine t fm kirin ku her ew ala ku di 1920-de hatiye tesbtkirin, ji al Xoybn ve j hatiye qebl kirin.

Dsa t gotin ku di serhildana Agry de hsan Nr her ev ala Kurd bi karanye. Hetta rismek ku ji w wext meye, di gelek kovar kitban de hatiye belavkirin.

Mesela li ser qapaxa kitba Sureyya Bedirxan -ku ew j yek ji xebatkarn Xoybn bye- ala Kurd bi rengn hatiye apkirin li bin al j bi ngilz "Flag of Kurdistan" (Ala Kurdistan) hatiye nivsn. (binre; Sureyya Bedirxan, The Case of Kurdistan Against Turkey, By authority of Hoyboon, Philadelphila, 1928)

Di Gulana 1993-an de ez ji redaksiyona Armanc, Mrze Bextiyar em bn Kurdistana Sry. Li Qamily li malek, Kurdek alek Kurd nþan me da got ku "Ev al ya Xoybn ye, li mala Celadet Bedirxan b, min an". Her end em ne pispor qma in, l ji qma w wel dixuya ku gelek kevn b. Her weha me bawer bi w heval an imk tkilyn w Rewen Bedirxan yn nzk bi hev re hebn. Me rism w al j kiand.

Kovara Hawar Ala Kurd, 1932

Di Hawar de li ser al gelek nivs helbest hatine belavkirin.

Celadet Al Bedirxan di v gotarek xwe de (gotar hem bi herfn Latn hem j bi herfn Ereb hatye apkirin) di qism behsa al de ala me ya royn tarf dike weha dibje:


".....Ala Kurdan, ji jor ber bi jr ve, ser hev, sor, sip kesk e, di nava w de roj diirise. ("Welat, Welatn Al", Hawar, No: 9 (30 lon 1932), r. 1-2)

Ala Kurd di 1932 -an de li ser herd bergn Hawar, no: 11 (10 iriya Pan 1932) bi rengn hatye apkirin. Rengn w j sor li jor, li navend sip li bin j kesk, di ortde j tavek 18 trj (an j strkek 18 niik) heye. Celadet Bedirxan her di v hejmar de li ser mirina x Evdirrehman Garis nivsek nivsye tde weha dibje:

"...Bel x min, min ji te re kefenek wel bijart ko hj tu kela p nehatye pandin, min ji te re tirbeke wel koland ko hn tu mir neketin.

Min kefen te kir: Sor, sip kesk zer, ala te, min tu veart nav rpeln Hawar li ser w kla te daikand.

Kefen te kefenek wel ye, rjk bt, ji te vebit li ser qelat bajarn te re li pl bibit.

Tirba te tirbeke wel ye ko ne kla w bi birskn ezman diike, ne cax dwarn w bi ba bager hildiwee, ne axa w bi baran lehy qul dibe ji hev dikeve.

Tirba te kitbek e, ko nifn millet me deste-desta bikin her nif ji nif din re heta pay, hinda rja qiyamet, ji hevd re d bisprin.

Ev tirba te a abadn e. Min eva ha ji bona te bijart koland....." ("x Evdirrehman Garis rehmet", Hawar, No: 11(10.11.1932), r. 2-3)

Dsa di Hawar, no: 5 (20 Trmeh 1932), r.4-an de Herekol Azzan (Celadet Bedirxan) helbestek li ser ala Kurd nivsye ku end malik j ev in:

Al Kurdan

Ala Kurdan di nav rok

i bedew bi heybet

Bi ar reng , rengn te

i delal i xwekok

Xzek kesk xzek sor

Nav sip nvek zer

keskesor e, bi roj e

Ev li jr ew li jor

Herekol Azzan

b. Hawar, no: 5 (20 Trmeh 1932), r.4

Di Hawar, no: 8 (12 lon 1932), r. 7 de Dr. Kamran Bedirxan j li ser al helbestek nivsye di malikn pn n v helbest de ala Kurdan weha tarf dike:

Ala Kurdan

Ronahiya dil av,

Diyarya d bav

Psra w roj tav

Spehitiya ax av

Ala Kurdan ser be ser

Sor gewr e kesk zer.

Dr. Kamran Al Bedirxan

b. Dil Kurn Min , Kitbxana Hawar, hejmar. 3, am, apxana Tereqq, 1932, r. 25 Hawar, no: 8 (12 lon 1932), r. 7




Di rokeke Nureddn Zaza de Ala Kurd

Nredn sif (Nreddn Zaza) di Hawar, no:30 (1/7/1941), r.4-5 de bi nav Keskesor rokek nivsye. Di roka xwe de behsa dewra x Sed Pran dike qala dibistana xwe dike, pa ku Kurd bi ser dikevin ala Tirka ji dreg dadixnin ala Kurdan hildidin jor ew j li gel bav xwe li ber dery seray ye pa rok weha dom dike:


"...Xelk li dora seray kom dibn. Em zaro j n; ew tit rengn di ser ser me re sekin b. L ew ne keskesora ezmn b. Ez bsebir bm... li bav xwe geriyam. Leker rz girtibn, sitranek digotin, avn wan n tj trken bn. Min ew li ser hesp dt, ez m cem; w ez danm ber xwe. Min j pirs:

-Bavo ev i keskesor e li ser seray?

-Ev ala me ye kur min! Ev an erefa millet Kurd e!

-Ber yeke sor heb, ew i b bavo?

-Ew ya neyaran b. Neyar bi zor ketibn welat me. Em Kurd ro wan ji erd xwe derdixnin dibin xwediy w. Ha ji te re aleke pik! W deyne ser dil xwe! Heji w bike ji bo serfirazya w bixebite.

Ez bi gotinn bav xwe bbm sermest. Dil min hildiavt. Bav min ez ma kirim ez danm erd.........."

Pit re li gor rok, Kurd ji ber hin sebebn ert, neliserhevbn, serketina wan pir dom nake. Dijmin dsa dikeve welat wan ala Kurdan ji dreg datnin rok weha dom dike:

"...Ala rengn, an rmeta me, irandin avtin ber lingn xwe, pl kirin li na w ya xwe, ya xwnxwaran dann........" (Hawar, no:30 (1/7/1941), r.4-5)




Li Mehabad Ala Kurd, 1946

Zinar Slop (Qedr Ceml Paa) derheq Ala Kurd ya Cumhuryeta Mehabad de weha dibje: "Hukumeta Cumhuryeta Mehabad Ala Kurdstan ya ku di 1919-an de ji al Teklat ctmaye Cemyety ve hatib tesbtkirin girtin, l li kleka roja w, rism du simbiln genim li pit w j iyayek dareke am l zde kirin bi gulover j li ser w Dewlet Cumhuryet Kurdistan nivsn ew wek ala Cumhuryeta Mehabad qebl kirin"(4).

Dsa di hejmara 9. a rojnama Kurdistan a Cumhuryeta Mehabad de axaftina keeke Kurd, ret Azm ya li ser ala Kurd hatiye belavkirin. Ji bo tarfa ala Kurd em en rzan ji w axaftin li jr dinivsin:

"...Ey Ala Kurdistan s rengn, ey nana bilindya Kurdistan!...Reng te y sor ahid e ku tu bi xwna Kurdan hetiye hilgirtin, reng te y sip nana dilpakya Kurda ye, reng te y kesk j della ciwanya axa Kurdistan ye......"(4)

William Aegleton j derheq Ala Kurd ya Mehabad de weha nivsye: "Di Gulana 1944-an de rxistina Komel, bi alkar hevkarya hevalbendn xwe yn li Iraq, ala Kurd ya mil hazir kirin. Ev al ku ji s xetan pkhat b, her xetek w rengek b. Li jor sor, li ort sip, li jr j reng kesk cih digirt. Bi v away bi ters qulubandineke rengn ala ran, ala Kurd hatib kirin. Li ser al roj -ku sembola Kurda ye- li kleka roj du simbiln genim, li piþt wan j iyayek qelemek heb"(5)

"...Ser sibeha meha ileya Pan a 1946-an b. Tav diiris, rojeke xwe b....Ji gundn dor gund serok er hem hatibn Mehabad. Meydana wariray tij bb. Caddeya ku ji herd seryn bajr digiht Meydana ariray bi aln Kurd bi flamayn sor sip kesk hatibn xemilandin..."(6)

Musa Anter di brannn xwe de qala rxistineke llegal ku di saln 1948-an de li gel Yusif Azizolu end Kurdn din danne, dike. Di rxistin de sondek j dixwarin. Ji bo sond dest xwe datiann ser Ala Kurd ekek sonda xwe dixwarin. Musa Anter ji bo v al weha dibje: "Wezfa kirina al li ser min b. Ez m Kapalary min her yek nv mtro, min ar reng qma kirn. Al ro j t zann. Sor, sip kesk, li ort j rojek zer. Sembola reng roja li ser al j weha ye; Sip, at ye, sor, xwn ore r, kesk bereketa Kurdistan Mezopotamyay ye. Roj j sembola dn mill y Kurdan Zerdt ye...."(7)

Bulletin Du Centre D-Etudes Kurdes, 1948

Di bin berpirsyarya Dr. Kamran Al Bedirxan de li Pars di navbera saln 1948-1950"y de li ser hev 13 hejmarn w derketine. Nivsn w bi Frans ne, carna cih daye hin nivsn ngilz j. Li ser berg her hejmara w ala Kurd heye ku bi rengn e. Sor li jor, sip li ort, kesk li jr li ort j roj zer (8).

NOT:

(1)-Malmsanij, Bitlisli Kemal Fevzi ve Kurt orgutleri iindeki Yeri, Stokholm, 1993, r. 127, 129, 148

-Do. Dr. ErgŸn Aybars, Istiklal Mahkemeleri 1923-1927, Ankara, 1982, r. 152

-Akis (Haftalk aktualite dergisi), no:11 (25 Aralik 1967), r. 24

-Behet Cemal, eyh Sait syan, Sel Yayinlari, 1955, st., r. 89

(2)-Zinnar Slop, Doza Kurdistan, Beyrt, 1969, r. 60

(3)William Aegleton, Mehabad Kurt Cumhuriyeti 1946, Turkes: M. Emin Bozarslan, 2. Basku Komkar Yayunlaru, Koln, 1989, r. 94-95, 152

(4)-Slop, r.200, 203, 204

(5)-Aegleton, r.94-95

(6)-Aegleton, r.152

(7)-Musa Anter; Hatiralarim, Doz Yayinlari, stenbol, 1990, r. 61-62

(8)-Bulletin Du Centre De Etudes Kurdes, No:1(1948)-no:13(1950), Pars.

-Sureyya Bedirxan, The Case of Kurdistan Against Turkey, By authority of Hoyboon, Philadelphila, 1928.

Ev nivs ji Armanc hejmara 141- hatiye vergirtin


Fermo, li vir mizeke !

Kurdistan Welat Kurdaye ! Her Bij Kurd Kurdistan !

http://www.pdk-xoybun.com

http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf


http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv1.jpg


http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv2.jpg


Kurdistan Welat Kurdaye ! Her Bij Kurd Kurdistan !