Serok tkoern serhildana 1925-an di dil kurdan de dijn…


Serok tkoern serhildana 1925-an di dil kurdan de dijn…

Gel Kurd, di mperatoriya Osman de xwediy statuyeke siyas b. Dema ku mperatoriya Osman di er Chan y 2-emn de wenda kir bi peymana Mondros biryara leker belavkirin hat dayn, bi Peymana Sevr j avakirina Kurdistan Ermenstan b biryar. Hezar mixabin bi Peymana Lozan, Peymana Sevr ji hol rab Gel kurd b statu b. Her iqas di avakirina Komara Tirkiyey de berpirsiyarn dewlet pitgiriya berpirsiyarn gel kurd girtibn soz dabn ku statuya Kurdistan jinve tespt bikin mafn gel kurd nas bikin j, pit ku Komara Tirkiyey xwe xurt dt alkariya hzn navnetewey bi taybet j pitgiriya rojava ngilzan, Rusya ya Bolewk girt, hebna neteweya kurd nkar kir. Ji bona ku biryar hatib dayn ku dewleteke mil unter ava bibe, neteweya tirk j tekaml nekirib diviya b ku neteweya tirk ava bibe, biryar hat girtin ku neteweya kurd bibe tirk; ji bona v j siyaseta asmlasyon hat pejirandin.

Ev helwest siyaseta Komara Tirkiyey ji aliy berpirsiyarn kurdan de nehat pejirandin. Ji bona v berpirsiyarn Kurdan dest p kirin ku rxistinn Kurdistan ava bikin. T zann ku di destpka sedsala 20-an de li Stenbol gelek rxistinn Kurdistan ava bibn ew rxistinan vekir legal bn. L pit demek tthad-terakciyan ev rxistinan qedexe kirin mifte li deriy wan xistin.

Pit ku Komara Tirkiyey ava b, rxistina bi navdeng ya ku ava by Komteya stklal ya Kurdistan (Azad) b. Serok Rxistina Azadiy Xalid Beg Cibriy b bi xwe di orduya Komara Tirkiyey de mralay b. Komara Tirkiyey demeke dirj derbas neb xebata Rxistina Azadiy tespt kir serokn w Xalid Beg Yisuf Ziya Beg Betlis derdest kirin li Bedls hepis kirin. Xalid Beg Yisuf Ziya Beg bi lezbez hatin mehkeme kirin hatin dam kirin. Ev yek piya rxistinbn girt dsa b sedem ku beriya wext, zivistan, di 13- Sibata 1925-an de encama provokasyoneke lekern tirk, serhildana mil li Pran dest p bike li Kurdistan belav bibe hzn kurd gelek desthilatdariyn bajaran bixin dest xwe.

Di 4- Adara 1925-an de Zagona Takrr Sukn hat pejirandin pit v zagon Dadgehn stklal y erq ava bn.

Hezar mixabin pit ra hzn dewlet. serok tevger x Sed Efendiy Pran li ser pir a Wertoy encama planeke qirj hat girtin.

Serok Komeleya Teal ya Kurd Seyd Evdilkadir 12 hevaln w j li Stenbol hatin girtin li Amed dadgeh bn di 27- Gulana 1925-an de hatin dam kirin. x Sed Efend 47 hevaln xwe, ku piraniya van serokn ol x bn, di Dadgeha stklal ya erq de hatin mehkeme kirin bi lezbez di derheq wan de ji dervey hiqq biryara daleqandin hat dayn. Li hember biryar traz j nehat pejirandin x Sed Efend hevaln xwe di 28- Hezrana 1925-an de li Amed li ber Mizgefta Mezin (Ulu Camiy) hatin daleqandin ew ketin nav ehdn Kurdistan.

*****

Serhildana mil ya kurd bi zor terora dewlet hat ikandin. Li Kurdistan qetlameke mezin pk hat bi deh hezaran kes, jin mr, hatin kutin hatin qirqirin. Serok tkoern tevger bi tevay hatin kutin hatin ceza kirin. Gund, bajerok, bajar hatin ewitandin, bi hezaran kes girday Zagona Takrr Sukn hatin sirgun kirin. Karbidestn Kurdistan hatin ikandin, ji siyaset hatin bi dr xistin. Asmlekirina gel kurd bi mekanzmayn n xurt hat meandin.

Desthilatdariya Kemalst serhildana mil ya kurd kir sedem, hem pven mixalefeta demokratk ji hol rakir. Dema ku serhildana mil ya kurd dest p kir, li Tirkiyey ji dervey partiya dewlet CHP, Firqeya Komar ya Terakkperwer hatib damezirandin. Desthilatdariya Kemalst, ev partiya ji bona desthilatdariya xwe ya otorter totalter xeter didt. Dema ku serhildana mil ya kurd dest p kir, desthilatdariya Kemalst derfet dt ku v partiy tewanbar bike. Karbidestiya Kemalst ddia kir ku Firqeya Komar ya Terakkperwer j bi awayek daxl serhildan bye ji serhildan re bye alkar. Ev j b sedem ku part b qedexe kirin mifte li deriy w bikeve.

Desthilatdariya Kemalst serhildana mil ya Kurd ji bona jiholrakirina mixelafeta ep sosyalst j kir sedem. Karbidestn Kemalst him li Kurdistan him j Li rojavay Tirkiyey zilum zordariya xwe bi pln bi sstem meand.

*****

Desthilatdariya Kemalst, tevgera mil ya sala 1925-an, ji bona ku him xwediy ruh mil him j xwediy ruh ol b, ji v tevger gelek tirsiya. Komara Tirkiyey pit serhildana mil ya sala 1925-an, xwe jinve ava kir. Li Hember mixalefeta kurd ya mil tedbrn gelek xurt xeter girtin. Ji bona ku civata kurd desthilatdarn kurd teslm bigre, projeyn gelek qirj xist jyan. Li ser ew malbat eret, x begn bedar serhildan bne, projeyn taybet meandin. Ev pvajoya di sala 1938-an de pit ikestina serhildana mil ya Dersm, karbidestn kurd bi tevay teslm girt, ji bona ku li Kurdistan burjuwaziya mil ava nebe p nekeve siyaset meand.

Wek t zann, dewletn mil bi pketina kaptalzm derketine qada drok. Desthilatdariya Kemalst ji bona ku ev yeka dizan, ji bona ku li Kurdistan kaptalzm p nekeve plann taybet meand, bi sinf tebeqeyn edet yn dema feodal re tfaq pk an jiyana wan dirj kir.

*****

Komara Tirkiyey, ji bona tevgera mil ya kurd ya sala 1925-an bikine ne rewa lan bike, ddia kir ku ev serhildana ji aliy ngilterey de hatiye oraganze kirin. Ev dia ne rast b heta nha j ji bona v tu belgeyek nehatiy diyar kirin. Lewra w dem nglterey li hember Rusya ya Bolewkan pitgiriya M. Kemal hevaln wan dikir Komara Tirkiyey j projeya wan b.

Li aliy din j ba t zann ku serokatiya tevgera 1925-an ji aliy teknik de xwediy derfet neb, ku bi ngilterey re danstan bike.. Serokatiya tevger xwestiy ku bi Yektya Sovyetan re danstandin bike ji bona v ji Lenn re nameyek j hatiye nivsandin, hezar mixabin Lenn bersva namey j nedaye.

Rastiyeke din j heye ku, heger tevgera mil ya sala 1925-an bi ngilterey bi dewletn din re j danstandin bikira ji wan alkar bigirta, ev j rewa xwezay b. Lewra tevgern mil her dem bi dewletan re ji bona berjewendiya xwe danstandin kirine.

*****

Komara Tirkiyey dia dike ku x Sed Efend hevaln w su kirine. Ji bona v j her xebateke di derbar Tevgera 1925-an branna wan de hatiye kirin, pesinandina tewan pejirandine doz vekirine ceza dane. Ez j di v arewey de him hatime ceza kirin him j tm dadgeh kirin.

Titek akere heye ku ev nerna Komara Tirkiyey, encama karaktera w ya kolonyalst siyaseta w ya li dij neteweya kurd e. x Sed hevaln w serokn neteweya kurd in wan ji bona ku neteweya kurd azad bibe Kurdistan serbixwe bibe gel kurd qas geln din xwediy maf bibe, tkon meandin fedekar kirin can xwe fda kirin.

Ew di dil neteweya kurd de dijn. Ew ji bona Komara Tirkiyey sedema tirs ne. Div em ji wan re xwed derkevin li hember wan vatiniyn xwe pk bnin. Komara Tirkiyey awa ku dixwaze neteweya kurd ji hem hjayiyn xwe dr bixe, dixwazin ku ji serok tkoern xwe j dr bixe. Div kurd ev siyaseta qirj ya Komara Tirkiyey bibne nepejirne.

Bakur Kurdistan Amed, 28. 06. 2009

brahm Gl

ibrahimguclu@gmail.com

brahm GL brahm GL





Kurdistan Welat Kurda ye ! Kerkk Dil Kurdistan ye !





Bimire Dagirker ! Her Bij Kurd Kurdistan


Piroje ya Kurdistan a Mezin ! Gro Kurdistan Projekt !

http://www.pdk-xoybun.com

http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf


http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Newroz_Kurdistan_PDK_Xoybun_x1.jpg


http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Nexise_Kurdistane_PDK_b.jpg


http://www.xoybun.com/nuceimages/Parastina_Sinore_Kurdistana_Mezin_1.jpg



Sosyal, ada, Baimsiz, Brlek ve Demokratk, Kurdistan n, El Ele Vrn !





Avakirina Kurdistan a Mezin, Egera At Demokras ya Chan ye !





Komela Bazirgann Kurd German Ava Dibe.





Banga, piroje ya bazirgan piroje ya Kurdistan a mezin ... !









Navnana ev ne j hat: PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane.
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com

Bo v ney navnan:
http://www.pdk-xoybun.com - www.xoybun.com/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=634